اکتبر 8

دانلود پایان نامه الگوهای تغییرات تحولی در تعامل والد- فرزند

همزمان با رشد کودکان روش ابراز محبت والدین به فرزندان از شکل و فراوانی تغییر پیدا می کند. (کولینس، 1997)

بسیاری از والدین روش های تربیتی خود را به تناسب ظرفیت ها و رفتارهای کودکان خود تغییر می دهند. یافته های پژوهشی نشان داده اند قبل از اینکه کودکان مهارتی (نظیر راه رفتن، غذا خوردن مستقل و لباس پوشیدن) را یاد بگیرند والدین معمولا وابسته بودن را در آنان تقویت . و به تدریج که کودک مهارتی را کسب می کند، والدین تمایل می یابند تا به تدریج به آنان استقلال دهند. (کیندرمن، 1993)

وضعیت اجتماعی اقتصادی[4]، فرهنگ[5]و نگرش[6] والدین نسبت به فرزند پروری بر تعامل میان والدین و فرزندان تاثیر گذار است. (پیندرهیوز و دیگران، 2000) و (گودناوکولینس، 1990)

حرکت والدین تحت تاثیر جهان بینی یا سرمایه های فرهنگی آنان است. با توجه به این که والدین تشکیل دهنده های اصلی و اولیه کانون خانواده اند نوع نگرش آن ها به فرزندان شکل رابطه والدین را با فرزندان مشخص و هدایت می کند. در واقع والدین حرکت اصلی و اولیه را آغاز و اجرا می کنند. طبیعتا فرزندان نیز در برابر کنش های والدین واکنش نشان می دهند. این واکنش ها در گذر زمان در شکل شخصیت آنان انعکاس می یابد. اگر چه بیشتر الگوهای انطباقی بر سازگاری یک سویه ی والدین با تغییرات تحولی فرزندان تاکید دارد ولی برخی از پژوهش ها نشان داده اند که کودکان نیز خود را با درخواست ها و تقاضاهای والدین سازگار می کنند. (کوهن و ترونیک، 1987)

سازگاری دو جانبه والد، کودک موجب می شود که فرایند کسب استقلال در کودک تسهیل شود. از این دیدگاه انتقال قدرت از والدین به فرزندان مستلزم طی سه مرحله است: 1) نظارت و کنترل والدینی[7]  2) نظارت و کنترل والدین و فرزندان  3) خود نظم دهی[8]

تغییرات بهنجار در تعامل والدین و کودکان در اجتماعی شدن کودکان نقش دارد. شناخت تغییرات بهنجار در تعامل والد، کودک از عناصر کلیدی رویکردهای پویا محسوب می شود. (کولینس و موسن، 2003)

اهداف والدین که شامل تمام فعالیت ها و اعمالی می شود که به صورت مستقیم یا غیر مستقیم ارتباط آن ها را با فرزندان در رفتار ها روزمره نشان می دهد، الگوهای تربیتی[9]  یا سبک های فرزندپروری[10]  نامیده می شود.

لومریند با انجام پژوهشی درباره 150 کودک چهار ساله، که در دوره آمادگی پیش دبستانی ثبت نام کرده بودند، والدین آن ها را به سه گروه مختلف به شرح زیر تقسیم می کند: گروه اول، والدینی هستند که فرزندان خود را مجبور به اطاعت کورکورانه می کنند. این گروه، فرزندان خود را محدود کرده، اختیار و آزادی کمتری به آن ها می دهند و معتقدند که رفتار کودکان باید زیرنظر آنان باشد. در نتیجه، ضوابط رفتاری آن ها انعطاف پذیر نبوده و یک جانبه است و گاهی اوقات برای اجرای همان ضوابط رفتاری، کودکان را تنبیه می کنند. گروه دوم، والدینی که با فرزندان خود با اقتدار رفتار کرده، ولی برعکس گروه اول معتقد به انعطاف پذیری در رفتارند. به فرزندان خود فرصت می دهند تا در صورت لزوم اعتراض کنند و تربیت خاصی را با دلیل به آن ها تفهیم می کنند گروه سوم والدینی هستند که نسبت به رفتار فرزندان تحمل پذیرند و در برابر اعمال خلاف چشم پوشی می کنند. این والدین، معیارهای مشخصی را جهت رفتار کودکان در نظر می گیرند و سایر رفتار آنان را با دیده اغماض می نگرند، جز رفتارهایی که باعث صدمه و آسیب بدنی به آن ها می شود. (سیف، 1368)

علی شریعتداری سه روش دمکراسی، آزادی و دیکتاتوری را به عنوان شیوه های فرزندپروری موجود در خانواده ها معرفی می کند. (شریعتمداری، 1367)

تقواپسند نیز در پژوهشی بر روی رابطه مادران و فرزندان در خانواده های ایرانی معتقد است که سه تیپ خانواده و به تبع آن سه نوع رابطه یا شیوه فرزندپروری وجود دارد. خانواده های غربی کامل، خانواده هایی که از غرب الهام گرفته و نیمه سنتی هستند و خانواده هایی سنتی.

شرکاوی نیز از منظری دیگر دو نوع خانواده که شامل دو نوع شیوه فرزندپروری می باشد، معرفی می کند. متغیرهای مورد نظر شرکاوی محاوره و کنترل هستند. خانواده های جایگاه گرا، که کنترل اجتماعی با عناصر غیرکلامی صورت می گیرد، کمتر متوجه فرد بوده و زور همیشه حضور دارد. کاربرد زمان خیلی کاسته می شود و نوع دوم خانواده هایی که شخص ملاک است. فضای تصمیم ها صرفا و فقط تابع پایگاه عضو خانواده نمی باشد. بلکه در ارتباط با خصوصیات روانی و فکری شخص می باشد. البته جدایی نقش ها وجود دارد، ولی کمتر از خانواده های شخص گرا انعطاف دارد.

کلرهالس نیز بر پایه دو متغیر کنترل و حمایت، سه نوع روش فرزندپروری معرفی می کند. روش آزادی (کنترل ضعیف و حمایت بالا)، روش قدرتمند (کنترل بالا و حمایت ضعیف) و روش استبدادی (کنترل و حمایت بالا). (اعزازی، 1380)

لطف ابادی چهار نوع شیوه فرزندپروری معرفی می کند. شیوه فرزندپروری دموکراسی، آزادی مطلق، دیکتاتورمنش، طرد کننده. (لطف ابادی، 1380)

منادی طبق مطالعات انجام شده، براساس حضور فیزیکی والدین در محیط خانه یعنی زمان بودن با فرزندان و نقش آنان شیوه های فرزندپروری را به اشکال زیر تقسیم می نماید:

الف) روابط دمکراسی یا همکارانه یا مشارکت جویانه.

ب) رابطه بر پایه ازادی.

ج) رابطه استبدادی که خود شامل مستقیم و غیر مستقیم و آن هم غیر مستقیم شرطی و استدلال گرانه می شود.

نکته قابل طرح و تعمق آن که در تمام این شیوه های فرزندپروری و ضعیت اقتصادی تقریبا هیچ نقش مهم و مشخصی را ایفا نمی نماید حال آن که چگونگی تاثیر وضعیت فرهنگی یا سرمایه های فرهنگی خانواده بسیار مشخص و مشهود به نظر می رسد. در واقع سطح تحصیلات، وجود مطالعه و فعالیت های فرهنگی نقش مهمی را در اندازه سرمایه های فرهنگی خانواده ها و به تبع آن در شیوه های فرزندپروری دارند. پارسونز نیز معتقد است که در مورد انسان ها نظام فرهنگی تاثیر بیشتری نسبت به نظام اقتصادی و اجتماعی برکنش های انسان دارند. (یان، 1378)

چنان چه فرزندپروری مبتنی بر تقاضا ها [11] و پاسخ دهی[12] والدین باشد به چهار روش تقسیم می گردد:

1) شیوه مقتدرانه[13]

2) شیوه سهل گیرانه[14]

3) شیوه مستبدانه[15]

4) شیوه مسامحه کارانه[16]

سبک های فرزندپروری موفق دارای دو مولفه اساسی هستند:

1) پاسخ دهی (صمیمیت و اطمینان بخشی) که به میزان تلاش والدین برای رشد ابراز وجود و استقلال در کودکان، حمایت و اطمینان بخشی به کودکان و توجه به نیازهای آنان اشاره دارد.

2) تقاضاهای والدین (کنترل رفتاری) که به تلاش والدین برای یکپارچگی خانواده و جذب فرزندان در خانواده از طریق داشتن تقاضاهای متناسب با توانایی های فرزندان، نظارت بر آنان و وضع مقررات اشاره دارد. (بامرایند، 1997)

«پاسخ گو بودن» یا «پذیرش» که با تعابیر مختلفی نظیر عشق، محبت، صمیمیت مطرح است در واقع حاکی از آن دسته از رفتارهای والدین است که بیانگر پاسخگویی به نیازهای فرزندان به ویژه نیازهای روانی آنان و ابراز عواطف گرم به آنان است.

«کنترل کنندگی» که با تعبیرهایی از قبیل مطالبه کنندگی، توقع داشتن یا محدود کردن تداعی می شود با انضباط همراه است. این بعد از رفتار والدین حاکی از این است که این دسته از والدین بر روی فرزندان کنترل اعمال می کنند، قوانین واضحی را وضع می کنند و بطور پیوسته این قوانین را اجرا می کنند و هم چنین دلیل و منطق این قوانین و محدودیت ها را توضیح می دهند و از فرزندان توقع دارند که رفتار درستی داشته باشند و بتوانند با ناملایمات مقابله کنند. (لطف ابادی، 1379)

2-24-1. فرزندپروری مقتدرانه

فرزندپروری مقتدرانه با تقاضا ها و پاسخ دهی بالای والدین مشخص می گردد. والدین مقتدر معمولا مقررات سختی برای فرزندان شان وضع می کنند و بر اجرای آن پافشاری می نمایند. آنان فرزندانشان را تشویق می کنند که مستقل باشند، علاقه زیادی به پیشرفت فرزندان خود دارند، بازخوردهای مثبتی نسبت به پیشرفت آنان نشان می دهند و به پیشرفت تحصیلی فرزندان خود کمک می کنند. (لین وفو، 1991)

والدین مقتدر همچنین فرزندان خود را هدایت و کنترل می کنند با استدلال منظور خود را روشن و صریح بیان کرده و فرزندان را در دستیابی به اهدافی که خود برای آن ها تعیین کرده اند، کمک و هدایت می کنند و نسبت به موفقیت های آن ها واکنش مثبت نشان می دهند. (بامریند، 1991)

باید توجه داشت که داشتن انتظارات متناسب با توانایی های فرزندان همراه با حد معقولی از محبت موجب افزایش پشتکار و خودکارایی فرزندان می شود، در صورتی که وجود اقتدار غیر منطقی[17] که براساس میل والدین به تسلط بر فرزند باشد به احساس طردشدگی، پرخاش گری و در نهایت افسردگی منجر می شود. (کولمن، 1980)

2-24-2. فرزند پروری سهل گیرانه

فرزند پروری سهل گیرانه با تقاضاهای کم والدین و پاسخ دهی زیاد آن ها مشخص می شود. والدین سهل گیر توجه بیش از حد به فرزندانشان نشان می دهند و از آنان انتظارات کمی دارند. این والدین اغلب استقلال و آزادی زیادی به فرزندان می دهند، ولی معمولا اهداف و انتظارات روشنی برای فرزندان ترسیم نمی کنند. اغلب فرزندان خانواده های سهل گیر پیشرفت تحصیلی پایین دارند (دورن باش و دیگران، 1987) این والدین فرزندان را به حال خود رها می کنند و الگوی مناسبی برای آن ها نیستند. گرایش به رفتار های ضداجتماعی[18] فرزندان بر اثر این شیوه بسیاردیده می شود.

2-24-3. فرزندپروری مستبدانه

فرزندپروری مستبدانه با تقاضاهای بالای والدین و پاسخ دهی کم آن ها مشخص می شود. والدین مستبد انتظارات بسیار بالایی از فرزندان خود دارند و در تعامل با فرزندان عواطف اندکی نشان می دهند. این والدین لزومی برای ارائه دلیل جهت دستورات خود نمی بینند و بر اطاعت و احترام بی چون و چرای فرزندان تاکید می کنند. کاهش عزت نفس، استقلال و خلاقیت و تاخیر در رشد اخلاقی از ویژگی های فرزندان خانواده مستبد است. (پیترسون، 1989)

2-24-4. فرزندپروری مسامحه کارانه

فرزندپروری مسامحه کارانه با تقاضا ها و پاسخ دهی کم والدین مشخص می شود. این والدین کنترل و نظارتی بر فعالیت بر فعالیت های فرزندان شان ندارند و گرمی و صمیمیت در این خانواده ها بسیار کم است و والدین مسامحه کار معمولا از فرزندان خود فاصله می گیرند و به نیاز ها و تقاضاهای آنان توجه اندکی دارند. البته در مورد این سبک فرزندپروری در مقایسه با سایر سبک ها، اطلاعات اندکی در دست است؛ زیرا معمولا این والدین به دلیل عدم مسوولیت پذیری و بی توجهی نسبت به فرزندان حاضر نیستند در پژوهش هایی که در زمینه فرزندپروری صورت می گیرد، مشارکت داشته باشند (مکوبی، 1989)

[1] Interaction

[2] Dynamic phenomena

[3] برای مثال مادران، نوزادان و کودکان نوپای خود را مرتب در آغوش می گیرند و نوازش می کنند، ولی به تدریج که کودکان بزرگ می شوند ابراز محبت مادر تغییر شکل پیدامی کند، زیرا کودک از نظر شناختی رشد یافته و تغییر کرده است. (هارتاپ ولارسن 1999)

[4] socioeconomic status

[5] culture

[6] Attitude

[7] parental regulation

[8] self- regulation

[9] Modeles Educatives

[10] parenting styles

[11] Demandings

[12] Responsiveness

[13] Authoritative

[14] Permissive

[15] Authoritarian

[16] Neglectful

[17] Illogical

[18] Antisocial

متن کامل در سایت زیر :

پایان نامه دکترا بررسی فلسفه خانواده با تاکید برابعادساختاری وکارکردی ودلالت های تربیتی آن مبتنی برآموزه های قرآن



Copyright 2017. All rights reserved.

Posted اکتبر 8, 2018 by 92 in category "مقاله