اکتبر 14

پایان نامه خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت – روند رشد و …

2-10 روند رشد و بازی کودک

کودکان مراحل مختلفی طی می کنند و همانگونه که رشد می کنند روشهای بازی هایشان تکامل می یابد. جهت طراحی مناسب فضای بازی برای هر گروه سنی، ما باید از این مراحل آگاهی داشته باشیم . در طراحی این بازی ها مهم است که یادمان باشد، بچه ها متفاوتند و اولویت ها و نیازها در بین یا درون هر گروه سنی ممکن متفاوت باشند. در کل می توانیم گروه های سنی را براساس عادات مشاهده شده در آنها گروه بندی نماییم:

  • 0-3 سال

کودکان در سه سال اول زندگی اشان تجربیات بنیادی را بدست می آورند و می آموزند حرکاتشان را کنترل کنند. معمولا به تنهایی بازی می کنند و گرایش به سمت تجربه به همراه لمس کردن، دیدن و شنیدن دارند. بازی در شن، گل، آب، تاب و سرسره (به کمک بزرگتر) مناسب این طبقه سنی می باشد.

  • 3-6 سال

در این طبقه سنی ، با شروع آگاهی اجتماعی، کودکان معمولا بصورت گروهی بازی می کنند، بنابراین به پرورش روابط فردی و اجتماعی می پردازد. کودکان در این گروه سنی از فعالیت هایی لذت می برند که چیز دیگری را ارایه می دهند ، مانند بازی با عناصر انتزاعی، میز، نیمکت، تاب و سرسره و وسایل قابل جابجایی.

 

  • 6-8 سال

از سن 6 تا 8 سالگی جذب فعالیتهایی می شوند که شامل حرکت و بازی باشد. بازی هایی که باعث رشد مهارتهای فیزیکی و سازمانی می شوند. بچه ها در این گروه سنی از امتحان کردن مهارتهایشان توسط وسایلی از قبیل بالا رفتن از تور و بازیهایی با ساختاری پیچیده تر یا با ساده تر لذت می برند.

  • 8-10 سال و بالاتر

از آنجایی که به سن بلوغ نزدیک می شوند، به سمت گروهی بودن پیش میروند، اما بدون نظارت بزرگسالان یا دخالت کوچکتر ها. بازی های ساختاری با هدف و قوانین بین تیم ها جذابیت بیشتری در این سن دارند. آنها همچنین تمایل به نمایش قدرت تعادل و هماهنگی در استفاده از بازی های صعودی پیچیده تر دارند. در تصویر زیر روند رشد فیزیکی کودک نشان داده شده است، که این ابعاد جهت افزایش تناسب و بهبود طراحی معماری را برای بازه سنی منتخب در بر خواهد داشت.

تصویر 2-1: روند رشد فیزیکی کودکان

 

2-11 ادراک کودک

ارتباط کودک با دنیای پیرامونش توسط حواس پنجگانه صورت می گیرد. پس از آنکه حواس او در برخورد با محرک های مختلف توان کافی یافت، مرحله دوم رشد ذهنی یعنی معنا بخشی به امور فرا می رسد، سپس هنگامی که کودک در زمینه درک امور و معنا بخشی به آنها به اندازه کافی توانمند شد، قادر خواهد بود از آن ها تصویر ذهنی بسازد. در مرحله بعد فرد از امور در ذهن خود مفاهیم عالی به وجود می آورد. در مرحله آخر از رشد ذهنی فرد توانایی تجزیه و تحلیل و نقد و ارزشیابی امور را کسب می کند . این مراحل بر روی یکدیگر اثر تعاملی دارند. احساس و ادراک کودک از یک محرک ویژه، در هر لحظه از زمان متفاوت است. این احساس تابعی از مجموعه رشد جسمی ، ذهنی و عاطفی اوست ( نادری و سیف نراقی 1369 ). انسان محیط خود را با استفاده از حواس خود درک کرده و توسط هوش و حافظه به تفکر اندیشه و استدلال می پردازد. در ادامه حواس پنجگانه، هوش و حافظه مورد بررسی قرار می گیرند.

 

2-11-1 حواس پنجگانه

  • بینایی

حس بینایی مهمترین حس در درک محیط پیرامون محسوب می شود . بینایی کودکان توسط عواملی نظیر کوتاهی قد ، دید محیطی ضعیف ، ناتوانی در تغییر سریع تمرکز چشم از نزدیک به دور و توانایی ضعیف در درک و حرکت محدود می شود . از این رو در طراحی برای کودکان باید به این نکته توجه گردد (مطالعات پارک آموزش ترافیک کودکان ،مهندسین مشاور اوت ).

  • شنوایی

تحقیقات انجام شده بر روی شنوایی کودکان نشان می دهد که اکثر کودکان کمتر از 7 سال از حساسیت صوتی نسبتا ضعیفی برخوردار هستند و توانایی آن ها در مکان یابی صداها نسبت به بزرگسالان کمتر است . همچنین مشاهده شده است که توجه کودکان کمتر از 7 سال بیشتر به صداهای نا مربوط جلب شده و حواس آن ها پرت می شود . کودکان هیچ وقت از سر و صدا ناراحت نمی شوند و خیلی بهتر از بزرگسالان می توانند در سر و صدا کار کنند به طوری که آن ها صداها را دوست دارند . صداها آن ها را از تنهایی در می آورد، سرشان را گرم می کند و آن ها را به هیجان می آورد . صداها به تخیل آن ها کمک می کند و بر خلاف بزرگسالان صدا را یک مشکل و آلودگی نمی پندارند لذا تقویت حس شنوایی می تواند در برنامه پروژه از طریق فعالیتهای زیادی همچون سرود ، موسیقی ، گردش در طبیعت صورت پذیرد . علاوه بر این تحریک حس شنوایی در نقاط خاص می توانند به عنوان شاخص در شناخت فضا موثر باشد .

 


تصویر2-2: انجام فعالیتهای مرتبط با حواس

 

  • لامسه

اعتقاد بر این است  که مراحل اولیه  فعالیت کودک با آزمایش ها و تجربه های مربوط به هماهنگی عضلانی ارتباط دارد. شاید اولین احساس های لذت و امنیت از طریق حس لامسه فراهم شوند. درک کیفیت ماده از دو راه دیدن و لمس کردن به دست می آید و اغلب اطمینان کودک با لمس کردن سطح جسم حاصل می شود. کودکان در این مرحله ابتدا کیفیت سطوح را تنها با لمس کردن و به تدریج که بزرگتر می شوند با دیدن تشخیص می دهند، تا این که مانند بزرگسالان این فرایند را معکوس کنند. توجه به این حس و تقویت آن نیز می تواند یکی دیگر از برنامه های پروژه باشد (پیکرینگ، 1381).

  • چشایی و بویایی

این دو حس نیز در شناخت محیط کودک را یاری می رساند و تقویت آن ها در رشد کودک موثر است نکته قابل توجه این است که حس بویایی به شکل خاص می تواند ابزاری موثر در درک فضا محسوب گردد .

 

2-11-2 هوش

هوش نیز یکی دیگر از قابلیت های انسان است که توجه به رشد آن از دوران کودکی می تواند در آینده ثمر بخش باشد . واژه هوش کیفیتی انتزاعی (در مقابل حس) را بیان می کند که نه قابل دیدن است و نه قابل لمس ، بلکه صرفا از طریق مشاهده تفکر ، استدلال و سایر کیفیاتی که نشانه های آن می باشند آشکار می گردد ولی به هر حال می توان گفت که ((هوش عبارت است از توانایی فراگیری و انطباق با آنچه برای ادامه حیات در فرهنگی که در آن قرار داریم و زندگی می کنیم نیاز داریم)). برای این که ببینیم ما چه تاثیری در رشد و افزایش هوش کودکان می توانیم داشته باشیم لازم است مطالب بیشتری را در این زمینه بررسی کنیم . یکی از نکات قابل توجه در این زمینه تقسیم بندی هوش به چهار شاخه است که عبارتند از  1 – هوش ادراکی (IQ) 2– هوش احساسی (EQ) 3- هوش فیزیکی (PQ) 4- هوش معنوی (SQ).

میزان ضریب هوشی را با IQ نشان می دهند و به کمک آن توان یادگیری حقایق و اعداد و ارقام را اندازه گیری می کنند. ضریب درک احساسات را با EQ نشان می دهند و آن توان گذران و اداره خویش و ارتباط صحیح با دیگران در دنیای اطراف را به ما نشان می دهد. ضریب درک احساس کودک به چگونگی درک او از خویش، احساسات دیگر مردم، چگونگی رفتار او در برابر احساساتی شبیه عصبانیت و … بستگی دارد. هوش احساسی بر خلاف هوش ادراکی که بیشتر تحت تاثیر وراثت قرار دارد، با توجه والدین و آموزش مناسب رشد می یابد و کسب این مهارت در نیل به موقعیت و کامیابی در تمام زندگی ضروری است.

 

2-11-3 حافظه

حافظه را می توان به دو نوع کوتاه مدت و بلند مدت تقسیم بندی نمود. منظور از حافظه کوتاه مدت، یادآوری یا تشخیص یک موضوع حداکثر چند دقیقه بعد از ظهور آن است.  نتایج برخی از مطالب نشان می دهد که حافظه کوتاه مدت به طور قابل توجهی در کودکان ضعیف تر از بزرگسالان می باشد. کودکان به اندازه بزرگسالان قادر به یادگیری و ذخیره سازی اطلاعات در حافظه کوتاه مدت نمی باشند گرچه ممکن است اختلاف چندانی در میزان واقعی فراموش کاری وجود نداشته باشد و فرآیند یادآوری حافظه کودکان از مرحله کودکستان به بعد بطور قابل ملاحظه ای شبیه به بزرگسالان می باشد. از این رو تکرار مطالب و مفاهیم می تواند در یادآوری سریع آنها برای کودک موثر باشد. همچنین بیان اثر گذار مفاهیم به شکل خاص و طراحی شده می تواند در ذهن کودک باقی بماند و جاودانه شود.

 

2-12 دریافت حسی و ادراکی کودک از فضا

کودک باید در برخورد با احجام و بنا ها و همین طور در ارتباط و زندگی درون آن ها احساس راحتی، عدم ترس و آرامش کند. کودک با استفاده از حواس خود محیط و شرایط را دریافت کرده و متناسب با رشد ادراکی و استدلالی به درک محیط خود می پردازد. بعنوان نمونه تاریکی بیش از هر چیز دیگری به اضافه فرم های نا متناسب کودک را می ترساند. فضاهایی با رنگ های شاد و روشن و گاهی رنگ هایی با فرم های نامشخص مثل حالتی که در نقاشی با آبرنگ پدید می آید موضوعات رویایی و خیال انگیز را القا می کند و در کودک احساسی چون عاطفه ، رفیق ، مهربان ، رویایی و پرواز دهنده بودن را القا می کند. همچنان که فضاها برای کودکانی با سن بالاتر طراحی گردد از رنگ های ملایم با مرزهای مشخص، جزئیات بیشتر در بنا و انحناهای نرم در طراحی فضا می توان استفاده کرد . ادراک فضا کار بسیار دشواری است. کودک باید در عین حال هم خود را از دنیای اطرافش تمیز دهد و هم این دنیا را تجزیه و تحلیل کند. این عمل را به وسیله شناختن اشیا اطرافش انجام می دهد.

 

 

2-13 تاثیر شرایط محیطی و کالبدی بر کودکان

خصوصیت اصلی محیط های فیزیکی، عناصر متغیری مانند نور، رنگ، صوت، حجم است . تحقیقات نشان می دهد که توجه به این عناصر می تواند به محیط های آموزشی بهتر منجر شود. در ادامه سعی شده تا این عناصر در راستای رسیدن به طراحی بهترمورد بررسی قرار گیرند.

 

2-13-1رنگ

رنگ ها در شخصیت انسان ها ، به خصوص کودکان تاثیر بسزایی داشته، باعث ایجاد تجربه های هیجانی از قبیل شادی، خنده، غم ، اندوه ، آرامش ، تحریک پذیری ، سکون و هیجان می شود . در کودکان این خصیصه شدت می یابد ، آنان به سبب روح پاک و بی آلایش و شاد و پر طراوت خویش رنگ های زنده و مرکب که در ترکیبی مناسب با هم قرار گرفته باشند را ترجیح می دهند .

رنگ به عنوان عنصر تفکیک ناپذیر معماری تاثیر فراوانی بر روحیه و رفتار کاربران فضا ها و ساختمانها دارد و حالات روانی و عاطفی آنان را به شدت تحت تاثیر قرار می دهد. انسان پدیده های اطرف خویش را همراه با رنگ مشاهده می کند و نسبت به آن ها واکنش نشان می دهد ، رنگ ها هر یک حاوی پیامی خاص به بینندگان می باشند که این موضوع از قدیم مورد بررسی و تحقیق دانشمندان و روانشناسان بوده است (لوشر، 1393).

در مراکز پیش دبستانی رنگ فضاها و تجهزات آموزشی به دلیل شرایط سنی و روحی کودکان از حساسیت بیشتری برخوردار است . زیرا این امر می تواند باعث شادابی ، نشاط ، آرامش روانی ، تحرک و تلاش کودکان شود و فرایند یادگیری را افزایش دهد . همچنان که می تواند زمینه کسالت ، خمودی ، بی تحرکی ، عصبانیت ، اضطراب و افسردگی آنان را فراهم آورد . برای بهره وری مطلوب از رنگ در عملکرد فضاهای آموزشی و پرورشی و انتخاب مناسب ترین رنگ برای مراکز پیش دبستانی توجه به نکات ذیل ضروری است :

  1. رنگ موجب زیبایی می شود و زیبایی کودکستان از دیدگاه کودکان بررسی می گردد . مناسب ترین رنگ ، زیباترین و موثرترین آن ها از نظر کودکان است .
  2. رنگ کلاس کودکستان باید موجبات فعال شدن ذهن شاگردان را فراهم آورده و از ایجاد هیجانات تحریک کننده و یا ایجاد خستگی و کسالت جلوگیری نماید . در نتیجه رنگ به سبب پیدایش فضایی آرام و توام با فعال سازی ذهن کودکان شود .
  3. شرایط سنی وجنسیت کودکان درمیزان تاثیرپذیری آنها ازرنگهااثرمی گذارد .
  4. فضاهاواتاقهای مختلف درکودکستان کارکردهای متفاوت دارند .
  5. پیشنهاد یکرنگ خاص برای کودکستانها سراسرکشورامکان پذیرنیست، زیراشرایط اقلیمی گوناگون وتفاوت وضعیت آب وهوایی دراستانها ومناطق استفاده ازرنگهای مختلف را اجتناب پذیرمی سازد. در شرایط اقلیمی باید توجه به تاثیرات مختلف رنگ ها و حداکثر بهره وری از مناسب ترین رنگ را به عمل آورد.
  6. تاثیرگذاری رنگهابرانسان به پنج عامل به شرح زیربستگی دارد:

  • تیرگی و روشنی: رنگ های تیره از جنبه بصری انسان پیشروی می کنند. به این سبب دیوارهای تیره رنگ، اتاق را کوچکتر و رنگ های روشن فضا را بزرگ تر نشان می دهند.
  • سردی و گرمی: تجربه ثابت کرده انسان می تواند از طریق رنگ گرما یا سرما را بیشترحس کند. هر وقت با رنگ آبی یا سبز مواجه می شود احساس سردی و موقعی که رنگ نارنجی یا قرمز را می بیند گرما را احساس می کند.
  • کمیت: دو عامل قدرت رنگی هر رنگ را مشخص می کند ، یکی میزان درخشندگی و دیگری کمیت یا وسعت سطح رنگ ، رنگ های با درخشندگی متوسط و کم در سطح وسیع غلیظ تر به نظر می آیند اما رنگ رقیق در سطح وسیع باز هم کم رنگ تر می شود.
  • کیفیت: رنگ هایی که از تجزیه نور سفید حاصل می شوند دارای حداکثر درخشش هستند. این رنگ ها در مقایسه با ارزش غیر خالص خود دارای حالت پیش روی کننده هستند ، زرد خالص نسبت به زردی که با سفید یا سیاه ترکیب شده باشد معترض تر می نماید ، در پاره ای موارد هنگام تغییر ارزش رنگ رابطه کیفی به رابطه تیره و روشن یا سرد و گرم بدل شده و اثر فضایی رنگ تغییر می کند .
  • مکان رنگ: بر حسب اینکه رنگ در سقف ، دیواره ها یا کف قرار داشته باشد ، اثرات خاصی در انسان به وجود می آورد که دقت در ویژگی آن ها واجد اهمیت است. رنگ های گرم یا روشن از بالا تحریک کننده ، از طرفین گرما بخش و در کف حالت بالارونده دارند. رنگ های گرم و تیره از بالا متین، از طرفین محدود کننده و در کف اطمینان بخش هستند.

 

2-13-2 نور

یکی از اصول معماری در تامین آسایش بصری فضا می باشد که تاثیرات روانی این پدیده فیزیکی در انسان ها متفاوت است. محیط آموزشی باید از نور مناسب برخوردار باشد که مناسب ترین نور استفاده از نور طبیعی خورشید از طریق پنجره ها می باشد. تحقیقات ثابت کرده است که نور طبیعی و شفاف بر روی حواس کودکان تاثیر دارد ، از دید کودکان این فضا ها دوستانه و با نشاط هستند . نور کافی و نور پردازی مناسب در فضا ها موجب می شود که میل و رغبت کودکان افزایش یابد. دقت عمل و تمر کز حواس افزایش یابد و سلامتی چشم و قدرت بینایی محفوظ مانده و از خستگی اعصاب جلوگیری می کند. همچنین باعث ایجاد تنوع و تاکید فضایی می شود.

از آنجا که کودکان در پذیرش تنش و خستگی تحمل کمتری دارند ، از نور پردازی های دارای تضاد شدید ، چه به صورت مصنوعی و چه به صورت طبیعی که باعث ایجاد خستگی و تنش می شود باید پرهیز کرد. در نتیجه نور ملایم و یکنواخت در مورد فضاهای کودکان مطلوب به نظر می رسد. البته به جز در مواردی که با تنوع در نور پردازی سعی در تاکید فضایی داریم.

 

2-13-3 صوت

از جمله عواملی است که سبب کاهش تمرکز حواس و از دست رفتن دقت و توجه در افراد می شود. اصوات نامطلوب در فضای آموزشی عبارتند از :

  1. سروصدای ناشی ازترافیک هوایی ( فرودگاه وخطوط هوایی) ، ترافیک زمینی (قطار و اتومبیل)
  2. سروصدای ناشی ازکارگاههای صنعتی،مراکزتجاری
  3. سر و صدای ناشی از بازی کودکان در فضای باز و سایر کلاس ها .

کودکان صداها را دوست دارند و به طور کلی صداهای ملایم زمینه، به تخیل کودکان کمک می کند و آن ها را به زندگی بیرون مرتبط می سازد. این فضاها نباید از لحاظ آگوستیکی مرده باشند. سر و صدای ناشی از ترافیک کاربری های تجاری و کارگاه های صنعتی از اصوات نامطلوب فضا های کودکان هستند. موقعیت مکانی کودکستان و همجواری نادرست آن ها با مناطق پر سر و صدا موجب کاهش بازدهی آموزشی می شود. بنابراین در مکان یابی کودکستان و مدارس باید مسائل همجوار در نظر گرفته شود. نکته دیگر این است که سطوح صاف صدا را منعکس می کنند. احداث سدهای صوتی مانند خاکریز ها ، فضای سبز متراکم و یا حائل شدن ساختمان های جنبی دیگرموجب کاهش آلودگی صوتی می شود .

دانلود پایان نامه ارشد : خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

2-13-4 تهویه

برای کار کردن با حداقل خستگی و تامین سلامت کودکان، تهویه خوب در فضا های آموزشی، مخصوصا در کلاس درس ضروری است. با رعایت نکات زیر در طراحی می توان تهویه مناسب ایجاد کرد:

  1. تعیین صحیح محل ونوع بازشوها.
  2. جهت گیری مناسب فضا نسبت به جهت وزش باد .
  3. استفاده از مصالح مناسب در جداره ها .
  4. استفاده از گیاهان و درختان جهت تهویه طبیعی محیط پیرامون .


Copyright 2017. All rights reserved.

Posted اکتبر 14, 2018 by 92 in category "مقاله