منابع مقاله درمورد بافت قدیم، جامعه شهری، بافت تاریخی، سازمان فضایی

دانلود پایان نامه

تاثیرات اساسی درروند بعدی و ایجاد تحولات جدید در نظام فضایی شهری و اجتماعی را بدنبال داشت . توجه به بخشی از موارد اشاره شده درذیل که قطعاباعث دگرگونیهای اساسی در ساخت و نیز بافت شهری یزد گردیده قابل تامل می باشد .ایجاد بانک در مجاورت میدان خان یزد . ونیز در مجاورت مسیر و تقاطع خیابانهای شهری بعنوان یکی از عناصر تاثیر گذار .ایجاد راه آهن و ایستگاههای مربوط به آن ، راه شوسه ، خطوط تلفن و تلگراف که موجب دگرگون در ساختار منطقه ای گردید . ایجادسیستم اداری و مقرهای نظامی ، (عدلیه ، نظمیه ، بلدیه و… ) همگی تغییرات کالبدی را در فضای شهری یزد ایجاد نمودند که قطعا تبعات اجتماعی ، اقتصادی و ساخت اجتماعی فرهنگی را تحت تاثیر قرار دارند مدیریت شهری جدید با شکل گیری بلدیه و حذف نهادهای سنتی گذشته روابط نیز دچار دگرگونی شد .ایجاد واحدهای تولیدی صنعتی و کارگاهی بزرگ که ارتباطات اجتماعی و اقتصادی جامعه شهری سنتی یزد را متاثر و باعث دگرگونی در روابط آنها شدند و خود بخودتحولات دیگری را باعث گردیده اند.احداث خیابانهای شهری به تبعیت ازاروپائیان وعبوردادن این خیابانهابعضاازمیان بافت سنتی قبلی که موجب پاره گی این بافت وضرورتا ایجاد عناصرجدیدشهری درمجاورت آن وبناچارحذف عملکردهای قبلی بازاروررابط اجتماعی –اقتصادی جدید گردید .احداث گره هاولبه های شهری جدید براساس پیامدهای ایجاد شبکه شهری نظیر میادین ومغازه ها و….رشد روا بط ناصواب روستا- شهری راتاثیرات اساسی دربافت وساخت شهر یزدباعث گردید.موارد یادشده موارد بسیاراندک ازتاثیرات ابتدایی وشروع آنها درزمان ایجادنظام اجتماعی –اقتصادی سرمایه داری دراواخردوره قاجار واوایل دوره پهلوی بوده است که همگی ساختارسنتی شهریزد والگوی بومی وسنتی رادچارتغییر نمود.( همان منبع)
باارائه این تحولات دراواسط دوره پهلوی بدلیل ارتباطات یکسویه فیمابین نظام سرمایه داری وجامعه سنتی ایران تغییرات یادشده در سیمای شهر یزد وساختار شهری عمیقتر گردیده وبصورت بطئی باعث تخریب وفرسودگی درونی جامعه شهری یزد گردیدومحدوده شهری ، بافت داخلی شهری اجزا داخلی ساختارشهری نظیرشبکه ، کاربری،دچارتغییرات اساسی شدبگونه ای که می توان شروع نابسامانی دروضعیت شهری یزد رااززمان فوق دانست.
انسجام فضایی وارتباط عملکردی عناصرساخت شهری نظیرمراکزمذهبی (مساجد، حسینیه،امامزاده ،حوزه علمیه و…)مراکز تجاری شهرنظیر بازارها ،تیمچه ها و….واحدهای کارگاهی داخل محلات که مرتفع کننده نیازهای افراد آن محله بوده ، عناصرخدماتی شهر،مزارع وباغات وروستاهای هم پیوند باشهرارگ ومرکز اداری حکومتی شهردرابتدابصورت بطئی کم شده وبتدریج باتسلط روابط سرمایه داری ورشدماشین درجامعه شهری یزداین عناصرفاقدارتباط ونیزکالبدشهرفاقدانسجام فضایی شده وبسیاری ازعناصر نیزنظیر عناصرخدماتی قدیمی شهر( آب انبار،حمامهای عمومی وبرجوباروهای شهر،راسته بازاروتیمچه ها نقش خودراازدست داده ونیزمنابع مالی تغذیه کننده شهر نیز دچاردگردیسی شده وبارشدنیازهای کاذب درسطوح جزء( افرادومالکان اراضی ) وعمومی ( مدیریت ونهادهای شهری ایجادشده)ازیکطرف به پیوستگی به محدوده شهری دچاروازطرف دیگر به تغییرکاربری سوق پیداکرده اند.( همان منبع)
ازدهه1300 به بعددرشهرهای ایران ازجمله شهریزد تغییرات کالبدی چشمگیری به وجودآمد وسازمان فضایی شهررادگرگون ساخت. احداث خیابانها وایجادساختمانهای جدید موجب کاهش نقش بازار وفضاهای پیرامون آن شدفاقدامات شهرسازی اولیه حکومت پهلوی که عبارت بودازتحمیل الگوی مشبک خیابان کشی دربافت قدیمی شهرهابتدریج به شکل قوانین نوسازی وبهسازی درامدوبالاخره پس ازتخریب ناشیانه بافتهای قدیمی وازبین بردن ساختمانهای باارزش فرهنگی ،تاریخی بود. اقدامات این دوره موجب ازهم پاشیدن فضایی محلات وبازار که قلب اقتصادی شهرهای ایران بود ، شده و متاسفانه اکثراقدامات انجام شده دربافتهای قدیمی ازجمله بافت قدیم شهر یزدفقط بیشتر درلبه خیابانهایی است که به داخل بافت کشیده شده اندوسرمایه گذاری رامقرون به صرفه می کنند ، اغلب قسمتهای عقبی نیزمتروک مانده درحال تخریب رها شده اند علاوه برآن ساکنین ثروتمند وبا بنیه مالی قوی بافت قدیم یزد به بخشهای نوسازوفضاهای اطراف نقل مکان می کنندودرنتیجه نظارت آنان برسازمان فضایی بافت قدیم قطع شده است ودرنتیجه فعالیتهای نوسازی وبهسازی توسط ساکنین به رکودکشانیده است ( شماعي ،علي،1380 :192)
لذامتوجه میشویم براساس تغییرات ایجادشده دراین دوره بافت اصلی و تاریخی شهر روز به روز به افول گراییده وبه حالت موزه ای تبدیل وصرفا هزینه دولتی درراستای نگهداشت وضع موجودآن وجلوگیری ازتخریب بیشترآن وحفظ تک بناهای باارزش هزینه شده است وتاکنون طرحهای توسعه شهری هیچکدام ( طرح جامع اولیه ، طرح تهیه شده توسط مشاور شهربد، طرح جامع تهیه شده توسط مشاور عرصه ونیز طرح مصوب بافت قدیم و…)نتواانسته اند پیشنهادات سازنده وتاثیر گذار برجلوگیری از تخریب ونابودی تاریخی وارزشی شهریزدارائه دهندواقدامات اجرایی دستگاههای مسئول شهری نیز تاکنون قرین موفقیت وتقویت کننده راهکاربرگشت به حالت اولیه نبوده است.
لازم به ذکر است طرح جامع تهیه شده توسط مهندسین مشاور عرصه ونیز مشاور شهربد محدوده مطالعاتی شهر یزدرا بدون در نظرگرفتن محدوده بافت تاریخی (حدود 750 هکتار)بوده است واین موضوع می تواند از ضعفهای
قابل توجه در خروجی مطالعات آنها محسوب شودوبرمشکلات ساختاری شهری یزد در آن زمان ودوه های بعدی افزوده است چنانچه این موضوع صراحتا درمطالعات طرح جامع مصوب تهیه شده توسط مهندسین مشاور عرصه بدان اشاره شده است .
باخارج شدن محدوده قدیمی شهر،این ثقل سنتی وپایدار از حیطه مطالعات طرح جامع دراواخر دهه شصت ،فرصت پرداختن به محتوی ارزشهای تاریخی هویتی شهریزد ازمطالعات مزبورگرفته شده است .چنانچه آن توسعه طرح شکنانه ضدتوسعه درخارج ازمحدوده قانونی ( که تاثیرمشخصی برافول ارزشهای بافت تاریخی برجای گذارد ) نیز اتفاق نمی افتاد خسارات واردشده به مرکز تاریخی شهر نه به لحاظ مقداری وگستردگی بلکه ازجنبه مضمونی ومحتوایی کاهش چشمگیری نمی داشت چراکه شناخت حاصل شده از مطالعات تاریخی وکالبدی بافت درطرح جامع قبلی نهایتا به فرایند تعمیق مطالعات وورود به مقیاسهای راهبردی وساماندهی این پهنه باارزش منجرنشد .درزمان تهیه طرح مقررشدبرای محدوده تایخی شهریزدبطور جداگانه طرح ساماندهی وبهسازی تهیه گرددعلیرغم عوامل منفی وناسازبامحیط تاریخی شهرساختارهای پایداراقتصادی مبتنی بر خدمات راهکناری طی دهه های اخیرموجب حفظ رواج ورونق فعالیتهای کلان شهری وشکل گیری فضاهای جدید خدمات رسانی وتجاری واداری شده است.ابنیه فاقد هویت وارتباط با محیط اطراف ایجادشده اند.ساماندهی مرمت واحیا نمونه های معدود دانه های باارزش تاریخی درمحدوده بافت توسط بخش خصوصی وسازمان مسکن سازان تحرکی برای اقدامهای مشابه برنیانگیخت وبستر وبدنه سازیهای معابر پیاده محله فهادان ،احداث فضاهای سبز درمحیطهای همسایگی هیچگونه پیوندی با زندگی ومحیط پشت دیوارهای معابرمزبور برقرارنکرد.ازطرفی پروژه های مطالعاتی موردی( مسکن در پشت حظیره، ساماندهی مسجدجامع،مجموعه میرچخماق، و…) فاقد هدف گذاریهای راهبردی وانجام مطالعات اولیه شناخت،مسئله یابی وارائه راه حل می باشند.این طرحها هیچگونه رسالتی بابت پهنه های همجوارخودندارند ونهایتا به تقسیم بافت به جزایر کوچکتری مبادرت خواهند ورزید.
( مشاور عرصه،1386: 137)
4ـ 2ـ افول تدریجی روستاههای پایدارپیرامونی محدوده شهر و ادغام آنها در محدوده شهری :
با وجود آن که شهر یزد به علت خشکی هواو بخل آسمان و طبیعت کویری همواره با سیستم و سختی طبیعت دست وپنجه نرم کرده با این حال بدلیل نیاز درونزاییبه سبزی وخرمی خوراک و مواد غذایی روز مره همچنین شکل گیری و تکامل تدریجی و واقع سرمایه روستاهای پیرامونی محدوده شهر یزد در روزگاران گذشته این آبادیها شکل گرفته اند همانطور که از کتب تاریخی استناد می شود قدمت اولین آبادیهای ایجاد شده حوالی یزد تقریبا به زمان شکل گیری بخشهای اولیه شهر بر می گردد و از همان زمان توجه به زراعت کشاورزی و باغداری ، ایجاد قنوات وجود داشته است البته بسته به نوع نگرش حکومت وقت و مسائل اقتصادی و سیاسی و…در هر دوره ای شاهد رتبه عددی متفاوتی از نظر تعداد روستاها یا آبادیها بوده ایم( بهروان ،1388: 3)
از دوره اتابکان تا زمان آل مظفر ، آبادیها و باغستانهای محدودی در یزد و اطراف آن بوجود آمدند این روند احداث آبادی در زمان آل مظفر دچار دگرگونی شدو به اوج خود رسید به طوری که در آن زمان مساحت یزد دو برابر گردید بخشهای زیرین که قبلا خارج از محدوده بودند داخل حصار و عمارات زیادی ساخته شدند مرمت قنوات و آبادیهای اطراف نیز از جمله فعالیتهای عمرانی آن زمان محسوب می شد( همان منبع) .
معهذا از سالهای 1340 به بعد آبادیها و روستاهای فوق الذکر بتدرج تا به امروز به شهریزد پیوند خورده ودر شهر ادغام گردیده اندبطوری که دربافت شهر یزد هنوز بسیاری از علایم وویژگیهای زندگی بر روستایی و باغات ، مزارع قدیمی آن می توان دید .
نکته جالب اینکه اکثر روستاهای ادغام شده در شهر به صورت یک محله شهری با همان نام روستایی قبلی قابل شناسایی اند .
آخرین روستاهای الحاق شده به محدوده شهر یزد روستاهای عیش آباد و خیر آباد می باشد که در طرح جامع مصوب 1385 محدوده آنها به محدوده مطالعاتی شهر یزدالحاق گرديد.

جدول( 4ـ1) مهمترين روستاهاي ادغام شده در شهر يزد طي چند دهه اخير
نام آبادي
موقعيت نسبت به هسته اوليه شهر
فاصله از هسته اوليه شهرـ كيلومتر
جنت اباد
شمال
1
رحيم اباد
شمال
2
يعقوبي
شمال شرقي
1
مريم اباد
شرق
5/2
حسن ابادمشير
شرق
3
مهدي اباد
جنوب شرق
5/5
رحمت اياد
جنوب شرق
9
نجف اباد
جنوب
8
اكبراباد
جنوب
3
نعيم اباد
جنوب غرب
5
خرمشاد
جنوب غرب
1
اهرستان
جنوب غرب
3
عيش اباد
جنوب غرب
5
خيراباد
غرب
6
سيدصحرا
غرب
2
سجاديه
شمال غرب
2
نصراباد
شمال غرب
1
كسنويه
شمال غرب
5/2
محموداباد
شمال غرب
3
ماخذ: طرح سكونتگاههاي غير رسمي.

شكل( 4ـ1) روستاهاي ادغام شده در محدوده شهريزد

ماخذ: طرح سكونتگاههاي غير رسمي
4ـ3ـ آزمون فرضيه اول
تاثيرتوزيع وشكل گيري نامناسب زيرساختها و فعاليتها وخدمات شهري در پهنه شهر يزدبر ايجاد ساختار ناموزون
4ـ 3ـ 1ـ تاثير زيرساختها:
زيرساختهاي شهري شامل تاسيسات وتجهيزات شهري مي باشدوتاسيسات وتجهيزات شهري تاثير كه شامل شبكه هاي آبرساني ،برق رساني،فاضلاب،وگازرساني وشبكه معابر تاثير بسزايي بر
ميزان رضايتمند شهروندان ازمحيط زندگي خود وكيفيت زندگي در شهرها دارند علاوه برآن برنحوه توسعه شهر نيزبسيار تاثيرگذار هستند بطوري كه سهم عمده اي از بودجه هاي عمراني وهزينه هاي آماده سازي زمين رابخود اختصاص مي دهد.اين هزينه هابه قدري زيادمي باشدكه به يكي از عوامل محدودكننده توسعه افقي شهرها تبديل شده است وتئوريها ونظريات جهاني نيز براين مطلب صحه مي گذاررند.يكي از تاثيرات مهم آن صرفه جويي در شبكه زير ساخت ها مي باشدوتوجه به اين مطلب در شهر يزد نيز مهم است زيرا اين شهر طي دودهه اخير با وجود زمين هاي زياد جهت توسعه درونزا رشد افقي بسيار گسترده اي داشته كه موجب تحميل هزينه هاي زياد از جهت زيرساختهاي شهري شده است. ( مشاور آرمانشهر، ا390: جلداول صفحه 27)
عرصه هاي توسعه نيافته شهر يزد شامل بافت فرسوده ، بافت تاريخي ومركز شهر ، سطوح حاشيه اي شهر بصورت اسكان غير رسمي داراي مشكلات زيادي در اين زمينه مي باشددرخصوص تامين آب برق، گاز مي توان گفت كه تمامي سطوح شهري يزد آز آنه بهره مند مي باشندليكن فرسودگي بسياري از اين شبكه هاي تاسيسات زيربنايي با توجه به قدمت آنها بعنوان يك اصل يكي از مشكلات بوده و مي باشد.اما تاسيسات فاضلاب در محدوده عرصه هاي توسعه نيافته شهري هنور

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید