ماه: اسفند ۱۳۹۶

منبع پایان‌نامه ارشد b (3434)

No Comments

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

( حاصل از شبیه سازی و طراحی) 100
نمودار ( 6 – 3 )درصد قابل حصول فرآورده های مختلف ( حاصل از شبیه سازی )100
نمودار ( 6 – 4 )مقایسه تقطیر نفتای سبک بر مبنای آزمایش
استاندارد ASTM D-86 ( شبیه سازی و عملیاتی ) 101
نمودار ( 6 – 5 )مقایسه تقطیر نفتای ریفورمر بر مبنای آزمایش
استاندارد ASTM D-86 ( شبیه سازی و عملیاتی ) 101 نمودار ( 6 – 6 )مقایسه تقطیر نفتای سنگین بر مبنای آزمایش
استاندارد ASTM D-86 ( شبیه سازی و عملیاتی ) 102
نمودار ( 6 – 7 )مقایسه تقطیر نفت سفید بر مبنای آزمایش
استاندارد ASTM D-86 ( شبیه سازی و عملیاتی ) 102
نمودار ( 6 – 8 )مقایسه تقطیر گازوئیل بر مبنای آزمایش
استاندارد ASTM D-86 ( شبیه سازی و عملیاتی ) 103
نمودار ( 6 – 9 )مقایسه تقطیر ته مانده برج تقطیر اتمسفری بر مبنای
آزمایشاستاندارد ASTM D-86 ( شبیه سازی و عملیاتی ) 103
نمودار ( 6 – 10)مقایسه نقاط اشتعال فرآورده های مختلف بر مبنای آزمایش
استاندارد ASTM D-93 ( شبیه سازی و عملیاتی ) 104
فهــرســــــــــــت شکلها
شماره شکلعنوان صفحه
شکل ( 1 – 1 ) شماتیک واحد نمک زدایی یک مرحله ای8
شکل ( 1 – 2 ) شماتیک واحد نمک زدایی دو مرحله ای8
شکل ( 1 – 3 ) شماتیک یک نمک زدا11
شکل ( 1 – 4 ) شکل واقعی یک نمک زدا11
شکل ( 1 – 5 ) شماتیک یک برج تقطیر اتمسفری 14
شکل ( 1 – 6 ) برج تقطیر اتمسفری نفت خام 15
شکل ( 1 – 7 ) واحد تقطیر در خلأ نفت خام 16
شکل ( 2 – 1 ) برج تقطیر اتمسفری نفت خام22
شکل ( 2 – 2 ) نحوه توالی برجها در روش تقطیر غیر مستقیم23
شکل ( 2 – 3 ) نحوه توالی برجها در روش تقطیر مستقیم24
شکل ( 2 – 4 ) شمای یک واحد تقطیر پیشرفته ( پالایشگاه میدر آلمان)26
شکل ( 4 – 1 ) نمودار جریان خوراک و فرآورده های مختلف در واحدتقطیر 85
پالایشگاه آبادان در ظرفیت 130000 بشکه در روز 41
شکل ( 4 – 2 ) مسیر پیش گرمایش نفت خام44
شکل ( 4 – 3 ) ظرف پیش تبخیر آنی و موقعیت قرار گرفتن آن در مسیر
پیش گرمایش نفت خام 54
شکل ( 5 – 1 ) محیط اصلی شبیه سازی ( Main Case ) 64
شکل ( 5 – 2 ) بخش پیش گرمایش نفت خام 65
شکل ( 5 – 3 ) کوره و برج تقطیر اتمسفری 66
شکل ( 5 – 4 ) محیط فرعی برج تقطیر اتمسفری 67
شکل ( 5 – 5 ) بخش خنک نمودن محصولات خروجی از برج تقطیر اتمسفری 68
شکل ( 5 – 6 ) بخش تقطیر نفتا 69
شکل ( 5 – 7 ) محیط اصلی شبیه سازی ( Main Case ) 81
شکل ( 5 – 8 ) بخش پیش گرمایش نفت خام 82
شکل ( 5 – 9 ) کوره و برج تقطیر اتمسفری 83
شکل ( 6 – 1 ) محیط اصلی شبیه سازی- پس از نصب Prefractionator 97
شکل ( 6 – 2 ) شبکه مبدّلهای حرارتی پیش گرمکن نفت خام در وضعیّت جدید 98
شکل ( 6 – 3 ) برج تقطیر اتمسفری کوره و برج پیش تفکیک جدید 99
مقدمه
هنگامی که یک شرکت پالایشی تصمیم به افزایش ظرفیت می گیرد طبیعتاً اولین واحدی که باید مورد ارزیابی قرار گیرد واحد تقطیر یا اصطلاحاً ( Topping Unit ) می باشد . سعی در برداشتن گلوگاهها از امـکانات و قابلیتهای موجــود کــه غالباً Retrofit Design گفته می شود ، کم هزینه ترین و سریعترین راه جهت دستیابی به ظرفیتهای تولید بالاتر با قبـــول کمــتریـن ریسک می باشد.
بالا رفتن قیمت محصولات نفتی و به تبع آن هزینه های انرژی که به علت تحولات سیاسی و بین المللی صورت گرفته است باعث شد تا کشورهای صنعتی که بزرگترین مصرف کنندگان انرژی در جهان هستند تلاشهای بسیاری را به منظور بهینه سازی صنایع نفتی و پتروشیمیایی که بزرگترین و پر مصرف ترین صنایع از لحاظ مصرف انرژی می باشند ، انجام دهند . نتیجه این تلاشها عمدتاً به دو صورت زیر بیان می گردد :
1) کاهش مصرف انرژی به روش استفاده بهینه از انرژیهای موجود در واحد صنعتی مورد بحث
2) تجدید نظر در طراحی و ساختار واحدهای نفتی و پتروشیمی
معمولاً در روش اول نیازبه انجام تغییرات اساسی در ساختار واحد نمی باشد لذا هزینه های انجام شده کمینه خواهد بود . در حالیکه در روش دوم غالباً نیاز به انجام یک سری تغییرات جهت دستیابی به هدف مورد نظر می باشد .
در این بحث ابتدا مروری بر تئوری موجود در تقطیر معمولی خواهیم داشت. آنگاه به شرح تقطیر پیشرفته (Progressive distillation) و روشهای ممکن جهت اِعمال و به کارگیری آن (در واحد تقطیر 100 پالایشگاه آبادان) خواهیم پرداخت. سپس با انجام شبیه سازی شرایط مختلف فرایندی و میزان مصرف انرژی را در دو حالت تقطیر معمولی و پیشرفته مقایسه خواهیم کرد. همچنین توضیح مختصری در رابطه با شبیه سازی و نحوه انجام آن برای واحد مورد بحث داده خواهد شد.

فصل اول
تقطیر نفت خام
1- 1 ) تقطیر نفت خام
دستگاههای تقطیر نفت خام ، نخستین واحدهای فرآورش عمده در پالایشگاه هستند . این دستگاهها برای تفکیک نفت خام به روش تقطیر به اجزایی بر حسب نقطه جوششان به کار گرفته می شوند ، بدین ترتیب که منابع خوراک هر یک از واحـدهای فــرآورش بعـدی با توجه به مشخصه های مورد نیازشان تهیه می شوند . به منظور دستیابی به بازدهی های بالاتر و هزینه های پایینتر ، تفکیک نفت خام در دو مرحله صورت می گیرد :
* مرحله اول تفکیک جزء به جزء همه نفت خام در فشار جو
* مرحله دوم ارسال باقیمانده دیر جوش مرحله اول به دستگاه تفکیک دیگری که تحت خلأ شدید عمل می کند .
از دستگاه تقطیر در خلأ ، برای جداسازی قسمت سنگینتر نفت خام به اجزاء مختلف استفاده می شود ، زیرا دمای بالایی که برای تبخیر این قسمت سنگین در فشار جو لازم است موجب کراکینگ گرمایی آن می شود که خود موجب ضایعات ناشی از تولید گاز خشک ، و همچنین تغییر رنگ محصول و قشر بستن تجهیزات براثر تولید کک می شود .
نقاط برش بخشهای نوعی و گستره های جوش بخشهای حاصل از دستگاههای تقطیر در فشار اتمسفری و تقطیر در خلأ در جداول ( 1 – 1 ) و ( 1 – 2 ) ارائه شده اند .
جزءگستره های جوشASTM (°F)TBP(°F)بوتان و مواد سبکترنفتای سبک تقطیر مسقیم ( LSR )220 – 90190 – 90نفتای سنگین تقطیر مسقیم ( HSR )400 – 180380 – 190نفت سفید540 – 330520 – 380نفت گاز سبک ( LGO )640 – 420610 – 520نفت گاز اتمسفری ( AGO )830 – 550800 – 610نفت گاز خلأ ( VGO )1050 – 7501050 – 800باقیمانده خام تقطیر در خلأ ( VRC )+1050+1050
جدول 1 – 1 ) گستره های جوش اجزاء نفت خام نوعی

روابط بین نقاط جوش متوسط حجمی ، متوسط مولی ، و متوسط میانگین اجزاء نفت خام در شکلهای زیر نشان داده شده است .
نمودار 1 – 1 ) رابطه بین نقاط جوش متوسط حجمی و نقاط جوش میانگین
نمودار 1 – 2 ) رابطه بین نقاط جوش متوسط حجمی و نقاط جوش متوسط مولی
برشIBP (°F)EP (°F)مصرف فرآیندی
برش بنزین LSR90180بنزین سبک ( مینیمم )90190برش LSR معمولی80220برش LSR ( ماکزیمم )
برش بنزین HSR ( نفتا )
180380برش رفرمینگ ( تبدیل ماکزیمم )190330OPR سوخت جت ( ماکزیمم )220330برش رفرمینگ ( تبدیل مینیمم )
نفت سفید330520برش نفت سفید ( ماکزیمم )330480برش سوخت جت 50 ( ماکزیمم )380520عملیات تولید بنزین (ماکزیمم )
نفت گاز سبک420610سوخت دیزل ( ماکزیمم )480610سوخت جت ( ماکزیمم )520610نفت سفید ( ماکزیمم )نفت گاز سنگین ( HGO )610800خوراک واحد کراکینگ کاتالیستی
یا واحد هیدرو کراکینگ
نفت گاز خلأ8001050خوراک واحد آسفالت زدایی
یا واحد کراکینگ کاتالیستی800950خوراک واحد کراکینگ کاتالیستی
یا واحد هیدروکراکینگ
جدول 1- 2 ) نقاط برش TBP برای بخشهای مختلف نفت خام
1 -2 ) نمک زدایی از نفت خام
چنانچه نمک موجود در نفت خام از 10 lb/ 1000 bbl ( بر حسب مقدار NaCl ) بیشتر باشد ، نفت خام باید نمک زدایی شود تا از قشر بستن و خوردگی براثر نمک در سطوح انتقال گرما و همچنین تولید اسیدها از طریق تجزیه نمکهای کلر دار جلوگیری به عمل آید . به علاوه ، برخی از فلزاتی که به صورت ترکیبات غیر آلی محلول در آب که با نفت خام تولید امولسیون نموده و سبب غیر فعال شدن کاتالیزور در واحدهای فرآورش کاتالیستی می شوند ، نیز ، در فرآیند نمک زدایی حذف می شوند .
شکل 1 – 1 ) شماتیک واحد نمک زدایی یک مرحله ای
شکل 1 – 2 ) شماتیک واحد نمک زدایی دو مرحله ای

گرایشی که برای پالایش نفت خامهای سنگینتر وجود دارد ، بر اهمیت نمک زدایی مؤثر نفت خام افزوده است . معیاری که برای نمک زدایی از نفت خام تا سالهای اخیر مورد استفاده قرار می گرفت ، حضور 10 lb نمک یا بیشتر ( برحسب NaCl ) در 1000 bbl نفت خام بوده است . ولی اکنون بسیاری از شرکتها تمامی نفت خامها را نمک زدایی می کنند . در توجیه این عمل اضافی ، کاهش قشر بستن و خوردگی دستگاهها و افزایش طول عمر کاتالیزور عنوان می شود . در صورتی که مقدار نمک نفت خام بیش از 20 پوند در هر هزار بشکه باشد ، از نمک زدایی دو مرحله ای استفاده می شود ، و در مواردی باقیمانده ها به روش کاتالیستی فرآورش می شوند ، برای برخی از نفت خامها از نمک زدایی سه مرحله ای استفاده می شود .
نمک در نفت خام بصورت حل شده و یا بصورت بلورین و معلق در آب که با نفت خام امولسیون می دهد وجود دارد . اساس روش نمک زدایی از نفت خام ، شستشوی نمک موجود با آب است . در اینجا مسائلی در اختلاط مؤثر و اقتصادی آب و نفت و همچنین مرطوب سازی ذرات جامد معلق با آب و جدا سازی آب شستشو از نفت بروز می کند . pH ، چگالی و ویسکازیته نفت خام و همچنین نسبت حجم آب شستشو به حجم نفت خام در سهولت تفکیک و بازدهی مؤثرند .
دومین هدف مهم از نمک زدایی ، حذف مواد جامد معلق در نفت خام است . این مواد معمولاً عبارتند از : ذرات ریز ماسه ، رس ، خاک و ذرات اکسید آهن و سولفید آهن جدا شده از خطوط لوله ، مخازن و نفت کشها ، و سایر منابع آلاینده ، که در مرحله انتقال ویا بهره برداری وارد نفت خام می شوند . %60 و یا حتی % 80 کل ذرات جامد معلق بزرگتر از 8/0 میکرون باید حذف شوند .
نمـک زدایـی به روش اخـتلاط نفـت خـام با 3 تا 10 درصـد حجمی آب ، در دمـاهای 90 تا 150 درجه سانتی گراد انجام می شود . نسبت آب به نفت خام و نیز دمای انجام این عملیات ، توابعی از چگالی نفت خام هستند .
°APIآب شستشو ( درصد حجمی )دما °C°API > 404 – 3125 – 11530<°API<407 – 4140 – 125°API<3010 – 7150 – 140
جدول 1- 3 ) مقادیر آب مورد نیاز برای نفت خامهای مختلف
نمکها در آب شستشو حل می شوند ، و سپس فازهای آب و نفت در مخزن جدا کننده از هم تفکیک می شوند . این کار یا با افزودن مواد شیمیایی برای کمک به شکستن امولسیون یا از طریق ایجاد یک میدان الکتریکی با پتانسیل بالا در مخزن ته نشینی و به هم پیوستن سریعتر ریز قطره های آب نمک انجام می شود . شکلهای ( 1- 3 ) و (1- 4 ) بدین منظور می توان از جریان الکتریکی AC یا DC استفاده کرد . اختلاف پتانسیل لازم برای بهبود به هم پیوستن ریز قطره ها حدود 12000 تا 35000 ولت است .
با استفاده از واحدهای نمک زدایی تک مرحله می توان به بازدهی های 90 تا 95 درصد دست یافت و در مورد واحدهای دو مرحله ای بازدهی به 99 درصد نیز می رسد .
آب جبرانی به طور متوسط بین 4 تا 5 درصد حجمی نفت خام است و در نمک زدایی دو مرحله ای در مرحله دوم افزوده می شود . برای نفت خامهای بسیار سنگین (°API<15 ) توصیه می شود که نفت گاز به عنوان رقیق کننده در مرحله دوم فرآیند افزوده شود تا بازدهی جدا سازی افزایش یابد .
شکل 1 – 3 ) شماتیک یک نمک زدا
شکل 1 – 4 ) شکل واقعی یک نمک زدا
1-3 ) واحد سبک زدایی اتمسفری
نفت خام ، پس از نمک زدایی ، به داخل یک سری مبدلهای گرمایی پمپ می شود و دمای آن پس از تبادل حرارت با فرآورده و جریانهای برگشتی به 550 در جه فارینهایت می رسد سپس ، نفت خام در کوره حرارت بیشتری می بیند تا دمایش به حدود 750 درجه فارینهایت برسد و پس از آن به منطقه سریع تفکیک کننده های اتمسفری وارد می شود . دمای تخلیه کوره به اندازه کافی زیاد است ( 650 تا 750 درجه فارینهایت ) تا موجب تبخیر تمام فرآورده های کشانده شده به بالای منطقه تبخیر آنی ، به علاوه حدود 10 تا 20 درصد باقیمانده های ته برج شود . این 10 تا 20 درصد تبخیر اضافی موجب می شود تا در سینیهای بالای منطقه تبخیر آنی ، نوعی تفکیک اجزاء به کمک جریان باز روانی درونی ، مازاد بر جریانهای خروجی ، صورت پذیرد .
جریان بازروانی به چند طریق زیر قابل انجام است
? از طریق مایع کردن جریان بخار خروجی بالای برج و باز گرداندن بخشی از آن به بالای برج ( Top Reflux )
? خارج کردن بخشی از برش نفت سفید از برج ، خنک کردن آن در Kerosene Pump Around و باز گرداندن مجدد آن به یک سینی بالاتر
? خارج کردن بخشی از برش نفت گاز از برج ، خنک کردن آن در Gas Oil Pump Around و باز گرداندن مجدد آن به یک سینی بالاتر
هر یک از فرآورده های جانبی که از برج خارج می شود ، مقدار جریان بازروانی در پایین منطقه خروج جریان را تقـلیل می دهد . جریان برگشتی بیشینه و تفکیک بیشینه موقعی تحقق می یابد که همه گرما در بالای برج دفع شود ولی چنین امری نیاز به تغذیه مایع به صورت مخروط معکوس دارد که مستلزم یک برج با قطر بسیار بزرگ در منطقه بالای برج است . به منظور تقلیل قطـر منطـقه بالای بـرج و حتـی کاهـش مقـدار مایع در طول ستون ، از جریانهای میانی ، برای گرمـا گیری اسـتفاده مـی شود تا در زیر نقاط خروج فرآورده ها جریانهای بازروانی ایجاد گردد . بـدین منـظور مایع از برج خارج شده و پس از خنک شدن در مبدلهای حرارتی به برج باز گردانده می شود و یا اینکه تنها بخشی از مایع ، خنک شده و به برج باز گردانده می شود . این جریان خنک ، مقدار بیشتری از بخارهای در حال صعود را مایع کرده بدین ترتیب جریان بازروانی در زیر آن نقطه را افزایش می دهد .
بازدهی انرژی عملیات تقطیر نیز با استفاده از گردش جانبی جریان بازروانی بهبود می یابد. چنانچه جریان بازروانی در چگالنده های بالای برج برای کلیه جریانهای جانبی خروجی کافی باشد همه انرژی گرمایی در دمای نقطه جوش جریان بالای برج مبادله می شود . با استفاده از گردش جانبی جریانهای بازروانی در نقاط پایینتر ستون ، دمای انتقال گرما بالاتر رفته مقدار بیشتری از انرژی گرمایی را می توان به منظور پیش گرم نمودن خوراک ، دفع کرد .
در برج تقطیر نفت خام ، معمولا ً از کمک گرم کن ( Reboiler ) استفاده نمی شود ، غالباً چند سینی در زیر منطقه تبخیر آنی تعبیه می شود تا با تزریق بخار آب از پایین ترین سینی، نفت گاز باقیمانده در مایع ته برج از آن خارج شود و بدین ترتیب ، جریان خروجی پایین برج با نقطه اشتعال بالا بدست آید . بخار آب ، موجب کاهش فشار جزئی هیدروکربنها می شود و بنابر این دمای تبخیر مورد نیاز نیز تقلیل می یابد .
برج تقطیر اتمسفری ، معمولاً دارای 30 تا 50 سینی تفکیک است . جدا کردن مخلوطهای مرکب از نفت خام ، نسبتاً به آسانی انجام می شود و معمولاً از 5 تا 8 سینی برای هـر محصول جانبی ، به علاوه همین تعداد سینی در بالا و پایین سینی خوراک ، ضروری است . بنابر این یک برج اتمسفری تقطیر نفت خام با 4 جریان جانبی خروجی به 30 تا 45 سینی نیاز خواهد داشت .
چون مواد سبکتر وارد مواد سنگینتر می شوند و با آنها در هــر سـینی در حـال تعـادل می باشند لذا جریانهای مایع جانبی که از برج خارج می شوند ، مقداری مواد با نقطه اشتعال پایین به همراه خواهند داشت و به این ترتیب نقطعه اشتعال مایعات خروجی از ستون را کاهش می دهند. در یک برج عریان سازی شامل 4 تا 10 سینی ، این مواد سبک به کمک بخار آب تزریق شده از سینی پایینی ، از جریان جانبی جدا می شوند . بخار آب و مواد سبک به منطقه تبخیر برج اتمسفری ، در بالای نقطه خروج جریان جانبی مربوطه باز گردانده می شوند . شکل ( 1 – 6 )

شکل 1 – 5 ) شماتیک یک برج تقطیر
پنتان و مواد سنگینتری که از بالای برج خارج شده اند در چگالنده بالای برج تقطیر اتمسفری مایع می شوند . این بخش که بنزین سبک جریان بالای برج را تشکیل می دهد ، دارای مقداری پروپان و بوتان و عمدتاً همه مواد دیر جوشتر موجود در فاز بخار بالای برج می باشد . بخشی از این مایع به عنوان مایع بازروانی به بالای برج باز گردانده می شود و بقیه به قسمت تثبیت واحد صنعتی گاز پالایشگاه فرستاده می شود و در آنجا پروپان و بوتان از بخش ( C5 – 180 °F ) بنزین LSR جدا می شوند .
شکل 1 – 6 ) برج تقطیر اتمسفری نفت خام
1-4 ) تقطیر در خلأ
دمای لازم برای تقطیر بخشهای سنگین نفت خام در فشار جو چنان بالاست که احتمال وقوع کراکینگ حرارتی وجود خواهد داشت . در نتیجه موجب اتلاف مواد و قشر بستن تجهیزات می گردد . به همین جهت ، مواد سنگین در خلأ تقطیر می شوند ، زیرا با کاهش فشار ، دمای جوش نیز کاهش می یابد . تقطیر ، در فشار مطلق با 25 تا 40 mmHg در منطقه تبخیر آنی انجام می شود. برای بهبود کیفیت تبخیر ، فشار حقیقی باز هم کاهش داده می شود ( تا 10 mmHg یا کمتر ) . این امر با افزودن بخار آب در گرم کنهای ورودی و در پایین برج خلأ میسر می شود . افزودن بخار آب در گرم کن ورودی ، سرعت در لوله های گرم کن را افزایش داده و از ایجاد رسوب کک در گرمکن می کاهد و همچنین موجب کاهش فشار جزئی هیدروکربنها در برج خلأ می شود . مقدار بخار آب مورد استفاده با توجه به گستره جوش خوراک و جزء تبخیر شده تعیین می گردد ، ولی معمولا ً بین 10 تا 50 lb / bbl . شکل ( 1 – 7 )

شکل 1 – 7 ) واحد تقطیر در خلأ نفت خام
دماهای خروجی کوره نیز به گستره جوش خوراک و جزء تبخیر شده و همچنین خصوصیات کک سازی خوراک بستگی دارد . سرعت جریانهای زیاد و افزایش بخار آب ، تشکیل کک را به حد اقل می رساند و دمای خروجی کوره معمولاً بین 730 تا 850 °F است .
فشار مؤثر ( فشار مطلق کل منهای فشار جزئی بخار آب ) در منطقه تبخیر سریع ، تعیین کننده بخشی از خوراک است که در دمای خروجی معین کوره تبخیر می شود . بنابراین در طراحی برج تبخیر جزء به جزء ، خطوط لوله بالای برج ، و چگالنده ها باید دقت کافی مبذول شود تا افت فشار بین دستگاه ایجاد خلأ و منطقه تبخیر آنی به حد اقل برسد . کاهش افت فشار به میزان چند میلی متر موجب صرفه جویی چندین دلار در هزینه های عملیات می شود.
فشار بخارهای پایین تر باعث می شوند تا حجم بخار حاصل از تبخیر یک بشکه زیادتر شود و به همین دلیل ، قطر ستونهای تقطیر در خلأ بسیار بزرگتر از ستون تقطیر اتمسفریک است . وجود برجهای تقطیر در خلأ با قطری نزدیک به 40 فوت غیر عادی نیست .
فشار مورد نظر در ستون تقطیر با استفاده از برون پاشهای بخاری (Ejector) و چگالنده های بارومتری و یا سطحی تأمین می شود . تعداد و ابعاد اجکتورها و چگالنده های مورد استفاده ، بر اساس خلأ مورد نظر و کیفیت بخار مشخص می شود . برای ایجاد فشار 25 mmHg در منطقه تبخیر آنی ، معمولاً از اجکتورهای سه مرحله ای استفاده می شود . مرحله اول بخار را مایع کرده و گازهای مایع نشدنی را متراکم می کند . خلأ ایجاد شده محدود به فشار بخار آب مورد استفاده در چگالنده هاست ، چنانچه از آب خنکتری در چگالنده ها استفاده شود ، می توان در برج تقطیر در خلأ ، فشار مطلق پایینتری ایجاد کرد . چگالنده های سطحی علیرغم هزینه بالاتر ، در مقایسه با چگالنده های بارومتری ، کاربری بیشتری دارند ، زیرا از آلودگی آب با مواد نفتی جلوگیری می شود .
1- 5 ) تجهیزات کمکی
در اغلب موارد ، بین مبدلهای حرارتی مربوط به پیش گرمایش خوراک واحد تقطیر اتمسفری و کوره مربوطه یک مخزن تبخیر آنی نصب می شود . بخش سبکتر خوراک که تا این مرحله حرارت کافی جذب کرده و به صورت بخار در آمده است ، در این مخزن جدا می شود و مستقیماً به منطقه تبخیر سریع ( Flash Zone ) برج تقطیر جزء به جزء فرستاده می شود . بخش مایع پس از خروج از این مخزن و گذشتن از کوره به منطقه تبخیرآنی برج وارد می شود . این امر باعث می شود که بتوان از کوره های کوچکتر و با هزینه کمتر ، استفاده کرد و همچنین ، در دمای خروجی پایین تر کوره ، مقادیر یکسانی از فرآورده های بالاسری برج را به دست آورد .
در برخی از پالایشگاهها به جای اینکه قسمت تثبیت را در کارخانه گاز پالایشگاه قرار دهند ، آن را در بخش تقطیر نفت خام جای می دهند . در مایع به دست آمده از بخار بالاسری برج اتمسفری ، مقداری پروپان و بوتان وجود دارد که فشار بخارشان بسیار بیشتر از حد مجاز برای تهیه مخلوط بنزین است . برای حذف این هیدروکربنها ، باقیمانده جریان پس از برداشت مایع برگشتی، به داخل برج تثبیت کننده نفتا فرستاده می شود تا با کاهش مقدار پروپان و بوتان موجود ، فشار بخار بنزین به میزان لازم پایین بیاید . سپس در قسمت مخلوط سازی فرآورده های پالایشگاه ، نرمال بوتان به جریان بنزین اضافه می شود تا فشار بخار راید آن متناسب با نیاز بازار تنظیم گردد .

Categories: مقاله

منبع پایان‌نامه ارشد b (3433)

No Comments

شکل ( 1 – 1 ) شماتیک واحد نمک زدایی یک مرحله ای8
شکل ( 1 – 2 ) شماتیک واحد نمک زدایی دو مرحله ای8
شکل ( 1 – 3 ) شماتیک یک نمک زدا11
شکل ( 1 – 4 ) شکل واقعی یک نمک زدا11
شکل ( 1 – 5 ) شماتیک یک برج تقطیر اتمسفری 14
شکل ( 1 – 6 ) برج تقطیر اتمسفری نفت خام 15
شکل ( 1 – 7 ) واحد تقطیر در خلأ نفت خام 16
شکل ( 2 – 1 ) برج تقطیر اتمسفری نفت خام22
شکل ( 2 – 2 ) نحوه توالی برجها در روش تقطیر غیر مستقیم23
شکل ( 2 – 3 ) نحوه توالی برجها در روش تقطیر مستقیم24
شکل ( 2 – 4 ) شمای یک واحد تقطیر پیشرفته ( پالایشگاه میدر آلمان)26
شکل ( 4 – 1 ) نمودار جریان خوراک و فرآورده های مختلف در واحدتقطیر 85
پالایشگاه آبادان در ظرفیت 130000 بشکه در روز 41
شکل ( 4 – 2 ) مسیر پیش گرمایش نفت خام44
شکل ( 4 – 3 ) ظرف پیش تبخیر آنی و موقعیت قرار گرفتن آن در مسیر
پیش گرمایش نفت خام 54
شکل ( 5 – 1 ) محیط اصلی شبیه سازی ( Main Case ) 64

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

شکل ( 5 – 2 ) بخش پیش گرمایش نفت خام 65
شکل ( 5 – 3 ) کوره و برج تقطیر اتمسفری 66
شکل ( 5 – 4 ) محیط فرعی برج تقطیر اتمسفری 67
شکل ( 5 – 5 ) بخش خنک نمودن محصولات خروجی از برج تقطیر اتمسفری 68
شکل ( 5 – 6 ) بخش تقطیر نفتا 69
شکل ( 5 – 7 ) محیط اصلی شبیه سازی ( Main Case ) 81
شکل ( 5 – 8 ) بخش پیش گرمایش نفت خام 82
شکل ( 5 – 9 ) کوره و برج تقطیر اتمسفری 83
شکل ( 6 – 1 ) محیط اصلی شبیه سازی- پس از نصب Prefractionator 97
شکل ( 6 – 2 ) شبکه مبدّلهای حرارتی پیش گرمکن نفت خام در وضعیّت جدید 98
شکل ( 6 – 3 ) برج تقطیر اتمسفری کوره و برج پیش تفکیک جدید 99
مقدمه
هنگامی که یک شرکت پالایشی تصمیم به افزایش ظرفیت می گیرد طبیعتاً اولین واحدی که باید مورد ارزیابی قرار گیرد واحد تقطیر یا اصطلاحاً ( Topping Unit ) می باشد . سعی در برداشتن گلوگاهها از امـکانات و قابلیتهای موجــود کــه غالباً Retrofit Design گفته می شود ، کم هزینه ترین و سریعترین راه جهت دستیابی به ظرفیتهای تولید بالاتر با قبـــول کمــتریـن ریسک می باشد.
بالا رفتن قیمت محصولات نفتی و به تبع آن هزینه های انرژی که به علت تحولات سیاسی و بین المللی صورت گرفته است باعث شد تا کشورهای صنعتی که بزرگترین مصرف کنندگان انرژی در جهان هستند تلاشهای بسیاری را به منظور بهینه سازی صنایع نفتی و پتروشیمیایی که بزرگترین و پر مصرف ترین صنایع از لحاظ مصرف انرژی می باشند ، انجام دهند . نتیجه این تلاشها عمدتاً به دو صورت زیر بیان می گردد :
1) کاهش مصرف انرژی به روش استفاده بهینه از انرژیهای موجود در واحد صنعتی مورد بحث
2) تجدید نظر در طراحی و ساختار واحدهای نفتی و پتروشیمی
معمولاً در روش اول نیازبه انجام تغییرات اساسی در ساختار واحد نمی باشد لذا هزینه های انجام شده کمینه خواهد بود . در حالیکه در روش دوم غالباً نیاز به انجام یک سری تغییرات جهت دستیابی به هدف مورد نظر می باشد .
در این بحث ابتدا مروری بر تئوری موجود در تقطیر معمولی خواهیم داشت. آنگاه به شرح تقطیر پیشرفته (Progressive distillation) و روشهای ممکن جهت اِعمال و به کارگیری آن (در واحد تقطیر 100 پالایشگاه آبادان) خواهیم پرداخت. سپس با انجام شبیه سازی شرایط مختلف فرایندی و میزان مصرف انرژی را در دو حالت تقطیر معمولی و پیشرفته مقایسه خواهیم کرد. همچنین توضیح مختصری در رابطه با شبیه سازی و نحوه انجام آن برای واحد مورد بحث داده خواهد شد.

فصل اول
تقطیر نفت خام
1- 1 ) تقطیر نفت خام
دستگاههای تقطیر نفت خام ، نخستین واحدهای فرآورش عمده در پالایشگاه هستند . این دستگاهها برای تفکیک نفت خام به روش تقطیر به اجزایی بر حسب نقطه جوششان به کار گرفته می شوند ، بدین ترتیب که منابع خوراک هر یک از واحـدهای فــرآورش بعـدی با توجه به مشخصه های مورد نیازشان تهیه می شوند . به منظور دستیابی به بازدهی های بالاتر و هزینه های پایینتر ، تفکیک نفت خام در دو مرحله صورت می گیرد :
* مرحله اول تفکیک جزء به جزء همه نفت خام در فشار جو
* مرحله دوم ارسال باقیمانده دیر جوش مرحله اول به دستگاه تفکیک دیگری که تحت خلأ شدید عمل می کند .
از دستگاه تقطیر در خلأ ، برای جداسازی قسمت سنگینتر نفت خام به اجزاء مختلف استفاده می شود ، زیرا دمای بالایی که برای تبخیر این قسمت سنگین در فشار جو لازم است موجب کراکینگ گرمایی آن می شود که خود موجب ضایعات ناشی از تولید گاز خشک ، و همچنین تغییر رنگ محصول و قشر بستن تجهیزات براثر تولید کک می شود .
نقاط برش بخشهای نوعی و گستره های جوش بخشهای حاصل از دستگاههای تقطیر در فشار اتمسفری و تقطیر در خلأ در جداول ( 1 – 1 ) و ( 1 – 2 ) ارائه شده اند .
جزءگستره های جوشASTM (°F)TBP(°F)بوتان و مواد سبکترنفتای سبک تقطیر مسقیم ( LSR )220 – 90190 – 90نفتای سنگین تقطیر مسقیم ( HSR )400 – 180380 – 190نفت سفید540 – 330520 – 380نفت گاز سبک ( LGO )640 – 420610 – 520نفت گاز اتمسفری ( AGO )830 – 550800 – 610نفت گاز خلأ ( VGO )1050 – 7501050 – 800باقیمانده خام تقطیر در خلأ ( VRC )+1050+1050
جدول 1 – 1 ) گستره های جوش اجزاء نفت خام نوعی

روابط بین نقاط جوش متوسط حجمی ، متوسط مولی ، و متوسط میانگین اجزاء نفت خام در شکلهای زیر نشان داده شده است .
نمودار 1 – 1 ) رابطه بین نقاط جوش متوسط حجمی و نقاط جوش میانگین
نمودار 1 – 2 ) رابطه بین نقاط جوش متوسط حجمی و نقاط جوش متوسط مولی
برشIBP (°F)EP (°F)مصرف فرآیندی
برش بنزین LSR90180بنزین سبک ( مینیمم )90190برش LSR معمولی80220برش LSR ( ماکزیمم )
برش بنزین HSR ( نفتا )
180380برش رفرمینگ ( تبدیل ماکزیمم )190330OPR سوخت جت ( ماکزیمم )220330برش رفرمینگ ( تبدیل مینیمم )
نفت سفید330520برش نفت سفید ( ماکزیمم )330480برش سوخت جت 50 ( ماکزیمم )380520عملیات تولید بنزین (ماکزیمم )
نفت گاز سبک420610سوخت دیزل ( ماکزیمم )480610سوخت جت ( ماکزیمم )520610نفت سفید ( ماکزیمم )نفت گاز سنگین ( HGO )610800خوراک واحد کراکینگ کاتالیستی
یا واحد هیدرو کراکینگ
نفت گاز خلأ8001050خوراک واحد آسفالت زدایی
یا واحد کراکینگ کاتالیستی800950خوراک واحد کراکینگ کاتالیستی
یا واحد هیدروکراکینگ
جدول 1- 2 ) نقاط برش TBP برای بخشهای مختلف نفت خام
1 -2 ) نمک زدایی از نفت خام
چنانچه نمک موجود در نفت خام از 10 lb/ 1000 bbl ( بر حسب مقدار NaCl ) بیشتر باشد ، نفت خام باید نمک زدایی شود تا از قشر بستن و خوردگی براثر نمک در سطوح انتقال گرما و همچنین تولید اسیدها از طریق تجزیه نمکهای کلر دار جلوگیری به عمل آید . به علاوه ، برخی از فلزاتی که به صورت ترکیبات غیر آلی محلول در آب که با نفت خام تولید امولسیون نموده و سبب غیر فعال شدن کاتالیزور در واحدهای فرآورش کاتالیستی می شوند ، نیز ، در فرآیند نمک زدایی حذف می شوند .
شکل 1 – 1 ) شماتیک واحد نمک زدایی یک مرحله ای
شکل 1 – 2 ) شماتیک واحد نمک زدایی دو مرحله ای
گرایشی که برای پالایش نفت خامهای سنگینتر وجود دارد ، بر اهمیت نمک زدایی مؤثر نفت خام افزوده است . معیاری که برای نمک زدایی از نفت خام تا سالهای اخیر مورد استفاده قرار می گرفت ، حضور 10 lb نمک یا بیشتر ( برحسب NaCl ) در 1000 bbl نفت خام بوده است . ولی اکنون بسیاری از شرکتها تمامی نفت خامها را نمک زدایی می کنند . در توجیه این عمل اضافی ، کاهش قشر بستن و خوردگی دستگاهها و افزایش طول عمر کاتالیزور عنوان می شود . در صورتی که مقدار نمک نفت خام بیش از 20 پوند در هر هزار بشکه باشد ، از نمک زدایی دو مرحله ای استفاده می شود ، و در مواردی باقیمانده ها به روش کاتالیستی فرآورش می شوند ، برای برخی از نفت خامها از نمک زدایی سه مرحله ای استفاده می شود .
نمک در نفت خام بصورت حل شده و یا بصورت بلورین و معلق در آب که با نفت خام امولسیون می دهد وجود دارد . اساس روش نمک زدایی از نفت خام ، شستشوی نمک موجود با آب است . در اینجا مسائلی در اختلاط مؤثر و اقتصادی آب و نفت و همچنین مرطوب سازی ذرات جامد معلق با آب و جدا سازی آب شستشو از نفت بروز می کند . pH ، چگالی و ویسکازیته نفت خام و همچنین نسبت حجم آب شستشو به حجم نفت خام در سهولت تفکیک و بازدهی مؤثرند .
دومین هدف مهم از نمک زدایی ، حذف مواد جامد معلق در نفت خام است . این مواد معمولاً عبارتند از : ذرات ریز ماسه ، رس ، خاک و ذرات اکسید آهن و سولفید آهن جدا شده از خطوط لوله ، مخازن و نفت کشها ، و سایر منابع آلاینده ، که در مرحله انتقال ویا بهره برداری وارد نفت خام می شوند . %60 و یا حتی % 80 کل ذرات جامد معلق بزرگتر از 8/0 میکرون باید حذف شوند .
نمـک زدایـی به روش اخـتلاط نفـت خـام با 3 تا 10 درصـد حجمی آب ، در دمـاهای 90 تا 150 درجه سانتی گراد انجام می شود . نسبت آب به نفت خام و نیز دمای انجام این عملیات ، توابعی از چگالی نفت خام هستند .
°APIآب شستشو ( درصد حجمی )دما °C°API > 404 – 3125 – 11530<°API<407 – 4140 – 125°API<3010 – 7150 – 140
جدول 1- 3 ) مقادیر آب مورد نیاز برای نفت خامهای مختلف
نمکها در آب شستشو حل می شوند ، و سپس فازهای آب و نفت در مخزن جدا کننده از هم تفکیک می شوند . این کار یا با افزودن مواد شیمیایی برای کمک به شکستن امولسیون یا از طریق ایجاد یک میدان الکتریکی با پتانسیل بالا در مخزن ته نشینی و به هم پیوستن سریعتر ریز قطره های آب نمک انجام می شود . شکلهای ( 1- 3 ) و (1- 4 ) بدین منظور می توان از جریان الکتریکی AC یا DC استفاده کرد . اختلاف پتانسیل لازم برای بهبود به هم پیوستن ریز قطره ها حدود 12000 تا 35000 ولت است .
با استفاده از واحدهای نمک زدایی تک مرحله می توان به بازدهی های 90 تا 95 درصد دست یافت و در مورد واحدهای دو مرحله ای بازدهی به 99 درصد نیز می رسد .
آب جبرانی به طور متوسط بین 4 تا 5 درصد حجمی نفت خام است و در نمک زدایی دو مرحله ای در مرحله دوم افزوده می شود . برای نفت خامهای بسیار سنگین (°API<15 ) توصیه می شود که نفت گاز به عنوان رقیق کننده در مرحله دوم فرآیند افزوده شود تا بازدهی جدا سازی افزایش یابد .
شکل 1 – 3 ) شماتیک یک نمک زدا
شکل 1 – 4 ) شکل واقعی یک نمک زدا
1-3 ) واحد سبک زدایی اتمسفری
نفت خام ، پس از نمک زدایی ، به داخل یک سری مبدلهای گرمایی پمپ می شود و دمای آن پس از تبادل حرارت با فرآورده و جریانهای برگشتی به 550 در جه فارینهایت می رسد سپس ، نفت خام در کوره حرارت بیشتری می بیند تا دمایش به حدود 750 درجه فارینهایت برسد و پس از آن به منطقه سریع تفکیک کننده های اتمسفری وارد می شود . دمای تخلیه کوره به اندازه کافی زیاد است ( 650 تا 750 درجه فارینهایت ) تا موجب تبخیر تمام فرآورده های کشانده شده به بالای منطقه تبخیر آنی ، به علاوه حدود 10 تا 20 درصد باقیمانده های ته برج شود . این 10 تا 20 درصد تبخیر اضافی موجب می شود تا در سینیهای بالای منطقه تبخیر آنی ، نوعی تفکیک اجزاء به کمک جریان باز روانی درونی ، مازاد بر جریانهای خروجی ، صورت پذیرد .
جریان بازروانی به چند طریق زیر قابل انجام است
? از طریق مایع کردن جریان بخار خروجی بالای برج و باز گرداندن بخشی از آن به بالای برج ( Top Reflux )
? خارج کردن بخشی از برش نفت سفید از برج ، خنک کردن آن در Kerosene Pump Around و باز گرداندن مجدد آن به یک سینی بالاتر
? خارج کردن بخشی از برش نفت گاز از برج ، خنک کردن آن در Gas Oil Pump Around و باز گرداندن مجدد آن به یک سینی بالاتر
هر یک از فرآورده های جانبی که از برج خارج می شود ، مقدار جریان بازروانی در پایین منطقه خروج جریان را تقـلیل می دهد . جریان برگشتی بیشینه و تفکیک بیشینه موقعی تحقق می یابد که همه گرما در بالای برج دفع شود ولی چنین امری نیاز به تغذیه مایع به صورت مخروط معکوس دارد که مستلزم یک برج با قطر بسیار بزرگ در منطقه بالای برج است . به منظور تقلیل قطـر منطـقه بالای بـرج و حتـی کاهـش مقـدار مایع در طول ستون ، از جریانهای میانی ، برای گرمـا گیری اسـتفاده مـی شود تا در زیر نقاط خروج فرآورده ها جریانهای بازروانی ایجاد گردد . بـدین منـظور مایع از برج خارج شده و پس از خنک شدن در مبدلهای حرارتی به برج باز گردانده می شود و یا اینکه تنها بخشی از مایع ، خنک شده و به برج باز گردانده می شود . این جریان خنک ، مقدار بیشتری از بخارهای در حال صعود را مایع کرده بدین ترتیب جریان بازروانی در زیر آن نقطه را افزایش می دهد .
بازدهی انرژی عملیات تقطیر نیز با استفاده از گردش جانبی جریان بازروانی بهبود می یابد. چنانچه جریان بازروانی در چگالنده های بالای برج برای کلیه جریانهای جانبی خروجی کافی باشد همه انرژی گرمایی در دمای نقطه جوش جریان بالای برج مبادله می شود . با استفاده از گردش جانبی جریانهای بازروانی در نقاط پایینتر ستون ، دمای انتقال گرما بالاتر رفته مقدار بیشتری از انرژی گرمایی را می توان به منظور پیش گرم نمودن خوراک ، دفع کرد .
در برج تقطیر نفت خام ، معمولا ً از کمک گرم کن ( Reboiler ) استفاده نمی شود ، غالباً چند سینی در زیر منطقه تبخیر آنی تعبیه می شود تا با تزریق بخار آب از پایین ترین سینی، نفت گاز باقیمانده در مایع ته برج از آن خارج شود و بدین ترتیب ، جریان خروجی پایین برج با نقطه اشتعال بالا بدست آید . بخار آب ، موجب کاهش فشار جزئی هیدروکربنها می شود و بنابر این دمای تبخیر مورد نیاز نیز تقلیل می یابد .
برج تقطیر اتمسفری ، معمولاً دارای 30 تا 50 سینی تفکیک است . جدا کردن مخلوطهای مرکب از نفت خام ، نسبتاً به آسانی انجام می شود و معمولاً از 5 تا 8 سینی برای هـر محصول جانبی ، به علاوه همین تعداد سینی در بالا و پایین سینی خوراک ، ضروری است . بنابر این یک برج اتمسفری تقطیر نفت خام با 4 جریان جانبی خروجی به 30 تا 45 سینی نیاز خواهد داشت .
چون مواد سبکتر وارد مواد سنگینتر می شوند و با آنها در هــر سـینی در حـال تعـادل می باشند لذا جریانهای مایع جانبی که از برج خارج می شوند ، مقداری مواد با نقطه اشتعال پایین به همراه خواهند داشت و به این ترتیب نقطعه اشتعال مایعات خروجی از ستون را کاهش می دهند. در یک برج عریان سازی شامل 4 تا 10 سینی ، این مواد سبک به کمک بخار آب تزریق شده از سینی پایینی ، از جریان جانبی جدا می شوند . بخار آب و مواد سبک به منطقه تبخیر برج اتمسفری ، در بالای نقطه خروج جریان جانبی مربوطه باز گردانده می شوند . شکل ( 1 – 6 )

شکل 1 – 5 ) شماتیک یک برج تقطیر
پنتان و مواد سنگینتری که از بالای برج خارج شده اند در چگالنده بالای برج تقطیر اتمسفری مایع می شوند . این بخش که بنزین سبک جریان بالای برج را تشکیل می دهد ، دارای مقداری پروپان و بوتان و عمدتاً همه مواد دیر جوشتر موجود در فاز بخار بالای برج می باشد . بخشی از این مایع به عنوان مایع بازروانی به بالای برج باز گردانده می شود و بقیه به قسمت تثبیت واحد صنعتی گاز پالایشگاه فرستاده می شود و در آنجا پروپان و بوتان از بخش ( C5 – 180 °F ) بنزین LSR جدا می شوند .
شکل 1 – 6 ) برج تقطیر اتمسفری نفت خام
1-4 ) تقطیر در خلأ
دمای لازم برای تقطیر بخشهای سنگین نفت خام در فشار جو چنان بالاست که احتمال وقوع کراکینگ حرارتی وجود خواهد داشت . در نتیجه موجب اتلاف مواد و قشر بستن تجهیزات می گردد . به همین جهت ، مواد سنگین در خلأ تقطیر می شوند ، زیرا با کاهش فشار ، دمای جوش نیز کاهش می یابد . تقطیر ، در فشار مطلق با 25 تا 40 mmHg در منطقه تبخیر آنی انجام می شود. برای بهبود کیفیت تبخیر ، فشار حقیقی باز هم کاهش داده می شود ( تا 10 mmHg یا کمتر ) . این امر با افزودن بخار آب در گرم کنهای ورودی و در پایین برج خلأ میسر می شود . افزودن بخار آب در گرم کن ورودی ، سرعت در لوله های گرم کن را افزایش داده و از ایجاد رسوب کک در گرمکن می کاهد و همچنین موجب کاهش فشار جزئی هیدروکربنها در برج خلأ می شود . مقدار بخار آب مورد استفاده با توجه به گستره جوش خوراک و جزء تبخیر شده تعیین می گردد ، ولی معمولا ً بین 10 تا 50 lb / bbl . شکل ( 1 – 7 )

شکل 1 – 7 ) واحد تقطیر در خلأ نفت خام
دماهای خروجی کوره نیز به گستره جوش خوراک و جزء تبخیر شده و همچنین خصوصیات کک سازی خوراک بستگی دارد . سرعت جریانهای زیاد و افزایش بخار آب ، تشکیل کک را به حد اقل می رساند و دمای خروجی کوره معمولاً بین 730 تا 850 °F است .
فشار مؤثر ( فشار مطلق کل منهای فشار جزئی بخار آب ) در منطقه تبخیر سریع ، تعیین کننده بخشی از خوراک است که در دمای خروجی معین کوره تبخیر می شود . بنابراین در طراحی برج تبخیر جزء به جزء ، خطوط لوله بالای برج ، و چگالنده ها باید دقت کافی مبذول شود تا افت فشار بین دستگاه ایجاد خلأ و منطقه تبخیر آنی به حد اقل برسد . کاهش افت فشار به میزان چند میلی متر موجب صرفه جویی چندین دلار در هزینه های عملیات می شود.
فشار بخارهای پایین تر باعث می شوند تا حجم بخار حاصل از تبخیر یک بشکه زیادتر شود و به همین دلیل ، قطر ستونهای تقطیر در خلأ بسیار بزرگتر از ستون تقطیر اتمسفریک است . وجود برجهای تقطیر در خلأ با قطری نزدیک به 40 فوت غیر عادی نیست .
فشار مورد نظر در ستون تقطیر با استفاده از برون پاشهای بخاری (Ejector) و چگالنده های بارومتری و یا سطحی تأمین می شود . تعداد و ابعاد اجکتورها و چگالنده های مورد استفاده ، بر اساس خلأ مورد نظر و کیفیت بخار مشخص می شود . برای ایجاد فشار 25 mmHg در منطقه تبخیر آنی ، معمولاً از اجکتورهای سه مرحله ای استفاده می شود . مرحله اول بخار را مایع کرده و گازهای مایع نشدنی را متراکم می کند . خلأ ایجاد شده محدود به فشار بخار آب مورد استفاده در چگالنده هاست ، چنانچه از آب خنکتری در چگالنده ها استفاده شود ، می توان در برج تقطیر در خلأ ، فشار مطلق پایینتری ایجاد کرد . چگالنده های سطحی علیرغم هزینه بالاتر ، در مقایسه با چگالنده های بارومتری ، کاربری بیشتری دارند ، زیرا از آلودگی آب با مواد نفتی جلوگیری می شود .
1- 5 ) تجهیزات کمکی
در اغلب موارد ، بین مبدلهای حرارتی مربوط به پیش گرمایش خوراک واحد تقطیر اتمسفری و کوره مربوطه یک مخزن تبخیر آنی نصب می شود . بخش سبکتر خوراک که تا این مرحله حرارت کافی جذب کرده و به صورت بخار در آمده است ، در این مخزن جدا می شود و مستقیماً به منطقه تبخیر سریع ( Flash Zone ) برج تقطیر جزء به جزء فرستاده می شود . بخش مایع پس از خروج از این مخزن و گذشتن از کوره به منطقه تبخیرآنی برج وارد می شود . این امر باعث می شود که بتوان از کوره های کوچکتر و با هزینه کمتر ، استفاده کرد و همچنین ، در دمای خروجی پایین تر کوره ، مقادیر یکسانی از فرآورده های بالاسری برج را به دست آورد .
در برخی از پالایشگاهها به جای اینکه قسمت تثبیت را در کارخانه گاز پالایشگاه قرار دهند ، آن را در بخش تقطیر نفت خام جای می دهند . در مایع به دست آمده از بخار بالاسری برج اتمسفری ، مقداری پروپان و بوتان وجود دارد که فشار بخارشان بسیار بیشتر از حد مجاز برای تهیه مخلوط بنزین است . برای حذف این هیدروکربنها ، باقیمانده جریان پس از برداشت مایع برگشتی، به داخل برج تثبیت کننده نفتا فرستاده می شود تا با کاهش مقدار پروپان و بوتان موجود ، فشار بخار بنزین به میزان لازم پایین بیاید . سپس در قسمت مخلوط سازی فرآورده های پالایشگاه ، نرمال بوتان به جریان بنزین اضافه می شود تا فشار بخار راید آن متناسب با نیاز بازار تنظیم گردد .

Categories: مقاله

تحقیق رایگان b (3432)

No Comments

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

3-1-مقدمه24
3-1-1- اهمیت و مزایا26
3-2 تئوری تابع سیم پیچی27
3-2-1 تعریف تابع سیم پیچ27
3-2-2- محاسبه اندوکتانسهای ماشین با استفاده از توابع سیم پیچ31
3-3- شبیه سازی ماشین القایی34
3-3-1- معادلات یک ماشین الکتریکی با m سیم پیچ استاتور و n سیم پیچ روتور36
3-3-1-1- معادلات ولتاژ استاتور36
3-3-1-2- معادلات ولتاژ روتور37
2-3-1-3- محاسبه گشتاور الکترومغناطیسی38
3-3-1-4- معادلات موتور القای سه فاز قفس سنجابی در فضای حالت39
3-4- نتایج شبیه سازی ماشین القایی سالم43
3-5- مدلسازی خطای حلقه به حلقه و خطای کلاف به کلاف45
3-6-نتایج شبیه سازی ماشین القایی در اثر خطای سیم پیچ در شیارهای استاتور48
فصل چهارم تجزیه و تحلیل یافته ها
4-1 مقدمه52
4-2- محاسبه ماتریس اندوکتانس 53
4-3- محاسبه ماتریس اندوکتانس 54
4-4- محاسبه ماتریس اندوکتانس 54
4-5 مدلسازی اثر شیار56
4-6- نتایج شبیه سازی ماشین القایی سالم58
7-4- نتایج شبیه سازی ماشین القایی در اثر خطای سیم پیچ در شیارهای استاتور60
فصل پنجم نتیجه گیری و پیشنهادات
5-1 بحث و نتیجه گیری63
پیوست ها64
منابع66
فهرست شکل ها
شکل1- 1موتور القایی با ساختار مجزا شده از هم8
شکل1- 2شمای قسمتی از موتور و فرکانس عبور قطب9
شکل1- 3 (الف) اتصال کوتاه کلاف به کلاف بین نقاط a , b(ب) خطای فاز به فاز13
.
شکل3- 1برشی از وسیله دو استوانه ای با قرار گیری دلخواه سیم پیچ در فاصله هوایی28
شکل3- 2تابع دور کلاف متمرکز با N دور هادی مربوط به شکل 3-129
شکل3- 3تابع سیم پیچ کلاف متمرکز N دوری مربوط به شکل 3-131
شکل3- 4ساختار دو سیلندری با دور سیم پیچ A وB31
شکل3- 5تابع دور کلاف BB? شکل 3-432
شکل3- 6(الف) تابع دور فاز a استاتور(ب) تابع سیم پیچ فاز a استاتور34
شکل3- 7تابع سیم پیچی حلقه اول روتور35
شکل3- 8 (الف) اندوکتانس متقابل بین فاز Aاستاتور و حلقه اول روتور35
شکل3- 9شکل مداری در نظر گرفته شده برای روتور قفس سنجابی[40]37
شکل3- 10روندنمای برنامه شبیه سازی ماشین القایی قفس سنجابی سه فازبا فرض هسته ایده آل43
شکل3- 11شکل موج جریان فاز A44
شکل3- 12فرم سیم بندی استاتور وقتی که اتصال کوتاه داخلی اتفاق افتاده است46
شکل3- 13منحنی گشتاور ماشین50
.
شکل4- 1ورقه هسته و شیارهای موجود بر آن در موتور القایی قفس سنجابی 11 kW52
شکل4- 2تابع فاصله هوایی معکوس با در نظر گرفتن شیارها52
شکل4- 3تغییرات اندوکتانس خودی فاز a استاتور نسبت به موقعیت روتور57
شکل4- 4با در نظر گرفتن اثر شیار برای استاتور، منحنی اندوکتانس57
شکل4- 5با اعمال اثر شیارهای روتور و محاسبه اندوکتانس58
شکل4- 6با اعمال اثر شیارهای روتور و محاسبه اندوکتانس58
شکل4- 7شکل موج جریان فاز A59
شکل4- 8جریان ماشین در خطای حلقه به حلقه در حالت راه اندازی و بدون بار60
شکل4- 9منحنی سرعت ماشین61
شکل4- 10منحنی گشتاور ماشین61

فهرست نمودارها
نمودار3- 1نمودار سرعت ماشین بر حسب زمان44
نمودار3- 2نمودار گشتاوری ماشین45
نمودار3- 3جریان ماشین در خطای حلقه به حلقه در حالت راه اندازی و بدون بار49
نمودار3- 4منحنی سرعت ماشین49
.
نمودار4- 1سرعت ماشین بر حسب زمان59
نمودار4- 2عملکرد گشتاوری ماشین60
مقدمه:
موتورهای الکتریکی نقش مهمی را در راه اندازی موثر ماشینها و پروسه های صنعتی ایفا می کنند. بخصوص موتورهای القایی قفس سنجابی را که بعنوان اسب کاری صنعت می شناسند. بنابراین تشخیص خطاهای این موتورها می تواند فواید اقتصادی فراوانی در پی داشته باشد. از جمله مدیریت کارخانه های صنعتی را آسان می کند، سطح اطمینان سیستم را بالا می برد، هزینه تعمیر و نگهداری پایین می آید و نسبت هزینه به سود بطور قابل توجهی کاهش می یابد.
Bonnett وSouk up برای خرابیهای استاتور موتورهای القایی سه فاز قفس سنجابی، پنج حالت خرابی مطرح کردهاند که عبارت اند از: حلقه به حلقه، کلاف به کلاف، قطع فاز، فاز به فاز و کلاف به زمین[1]. برای موتورهای قفس سنجابی، خرابیهای سیم پیچی استاتور و یاتاقانها کل خرابیها به حساب می آیند و همچنین اکثر خرابیهای سیم پیچی استاتور موتور القایی از فروپاشی عایقی حلقه به حلقه ناشی می شود.[2] برخی از محققین خرابیهای موتور را چنین تقسیم بندی کرده اند: خرابی ساچمه ها ( یاتاقانها) %40-50، خرابی عایق استاتور %30-40 و خرابی قفسه روتور %5- 10 [3] که اگر خرابی حلقه به حلقه جلوگیری نشود، منجر به خطای فاز به زمین یا فاز به فاز می گردد، که خطای فاز به زمین شدید تر است. در مقالات[4] [5] نظریه تابع سیم پیچی و کاربرد آن در آنالیز گذرای موتورهای القایی تحت خطا شرح داده شده است. از این نظریه در مدلسازی خطای حلقه به حلقه استاتور استفاده شده است. علاوه بر روشهای فوق خطای استاتور موتور القایی را می توان به کمک بردارهای فضایی مورد مطالعه قرار داد[6].
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1- مقدمه:[7]
خرابیهای یک موتور قفس سنجابی را می توان به دو دسته الکتریکی و مکانیکی تقسیم کرد.هر کدام از این خرابیها در اثر عوامل و تنش های متعددی ایجاد می گردند. این تنشها در حالت کلی بصورت حرارتی، مغناطیسی، دینامیکی، مکانیکی و یا محیطی می باشند که در قسمت های مختلف ماشین مانند محور، بلبرینگ، سیم پیچی استاتور ، ورقه های هسته روتور واستاتور و قفسه روتور خرابی ایجاد میکنند. اکثر این خرابیها در اثر عدم بکارگیری ماشین مناسب در شرایط کاری مورد نظر، عدم هماهنگی بین طراح و کاربر و استفاده نامناسب از ماشین پدید میآید. در این قسمت سعی گردیده است ابتدا انواع تنشهای وارده بر ماشین، عوامل پدید آمدن و اثرات آنها بررسی گردد.
قبل از بررسی انواع تنشهای وارده بر ماشین القایی بایستی موارد زیر در نظر گرفته شود :
1- با مشخص کردن شرایط کار ماشین می توان تنشهای حرارتی، مکانیکی و دینامیکی را پیش بینی نمود و ماشین مناسب با آن شرایط را انتخاب کرد. به عنوان مثال ، سیکل کاری ماشین و نوع بار آن ، تعداد دفعات خاموش و روشن کردن و فاصله زمانی بین آنها ، از عواملی هستند که تاثیر مستقیم در پدید آمدن تنشهای وارده بر ماشین خواهند داشت.
2- وضعیت شبکه تغذیه ماشین از لحاظ افت ولتاژ در حالت دائمی و شرایط راه اندازی و میزان هارمونیکهای شبکه هم در پدید آمدن نوع تنش و در نتیجه پدید آمدن خرابی در ماشین موثر خواهند بود.
1-2- بررسی انواع تنشهای وارد شونده بر ماشین القایی:
1-2-1- تنشهای موثر در خرابی استاتور:[1.7]
الف ـ تنشهای گرمایی :این نوع از تنشها را می توان ناشی از عوامل زیر دانست:
? سیکل راه اندازی: افزایش حرارت در موتورهای القایی بیشتر هنگام راه اندازی و توقف ایجاد میشود. یک موتور در طول راه اندازی، پنج تا هشت برابر جریان نامی از شبکه جریان می کشد تا تحت شرایط بار کامل راه بیفتد. بنابراین اگر تعداد راه اندازی های یک موتور در پریود کوتاهی از زمان زیاد گردد دمای سیم پیچی به سرعت افزایش می یابد در حالی که یک موتور القایی یک حد مجاز برای گرم شدن دارد و هرگاه این حد در نظر گرفته نشود آمادگی موتور برای بروز خطا افزایش می یابد. تنشهایی که بر اثر توقف ناگهانی موتور بوجود می آیند به مراتب تاثیر گذارتر از بقیه تنشها هستند.
? اضافه بار گرمایی: بر اثر تغییرات ولتاژ و همچنین ولتاژهای نامتعادل دمای سیم پیچی افزایش می یابد.
بنابر یک قاعده تجربی بازای هر %2/1-3 ولتاژ فاز نامتعادل دمای سیم پیچی فاز با حداکثر جریان خود، 25% افزایش پیدا می کند .
? فرسودگی گرمایی: طبق قانون تجربی با ?c10 افزایش دمای سیم پیچی استاتور عمر عایقی آن نصف می شود. بنابراین اثر معمولی فرسودگی گرمایی ، آسیب پذیری سیستم عایقی است.
ب ـ تنشهای ناشی از کیفیت نامناسب محیط کار : عواملی که باعث ایجاد این تنشهامی شود به صورت زیر است:
> رطوبت
> شیمیایی
> خراش ( سائیدگی)1
> ذرات کوچک خارجی
ج ـ تنشهای مکانیکی: عواملی که باعث ایجاد این تنشها می شوند به صورت زیر می باشند:
? ضربات روتور: برخورد روتور به استاتور باعث می شود که ورقه های استاتور عایق کلاف را از بین ببرد و اگر این تماس ادامه داشته باشد نتیجه این است که کلاف در شیار استاتور خیلی زود زمین میشود و این به دلیل گرمای بیش از حد تولید شده در نقطه تماس می باشند.
? جابجایی کلاف: نیرویی که بر کلافها وارد می شود ناشی از جریان سیم پیچی است که این نیرو متناسب با مجذور جریان می باشد ( F?). این نیرو هنگام راه اندازی ماکزیمم مقدار خودش را دارد و باعث ارتعاش کلافها با دو برابر فرکانس شبکه و جابجایی آنها در هر دو جهت شعاعی و مماسی میگردد.
1-2-2- تنشهای موثر در خرابی روتور :
الف ـ تنشهای گرمایی: عواملی که باعث ایجاد این نوع تنشها در روتور می شود به صورت زیر است:
? توزیع غیر یکنواخت حرارت: این مسئله اغلب هنگام راه اندازی موتور اتفاق می افتد اما عدم یکنواختی مواد روتور ناشی از مراحل ساخت نیز ممکن است این مورد رابه وجود آورد. راه اندازی های مداوم و اثر پوستی، احتمال تنشهای حرارتی در میله های روتور را زیادتر می کنند.
?جرقه زدن روتور: در روتورهای ساخته شده عوامل زیادی باعث ایجاد جرقه در روتور میشوند که برخی برای روتور ایجاد اشکال نمیکنند(جرقه زدن غیر مخرب) و برخی دیگر باعث بروز خطا می شوند(جرقه زدن مخرب ). جرقه زدنهای غیر مخرب در طول عملکرد نرمال2 موتور و بیشتر در هنگام راه اندازی رخ میدهد .
? نقاط داغ و تلفات بیش از اندازه : عوامل متعددی ممکن است باعث ایجاد تلفات زیادتر و ایجاد نقاط داغ شوند. آلودگی ورقه های سازنده روتور یا وجود لکه بر روی آنها، اتصال غیر معمول میله های روتور به بدنه آن، فاصله متغیر بین میله ها و ورقه روتور و غیره می تواند در مرحله ساخت موتور به وجود آید. البته سازندگان موتور، آزمایشهای خاصی مانند اولتراسونیک را برای کاهش این اثرات بکار میبرند.
ب ـ تنشهای مغناطیسی: عواملی مختلفی باعث ایجاد این تنشها بر روی روتور می شوند همانند، عدم تقارن فاصله هوایی و شارپیوندی شیارها، که این عوامل و اثرات آنها در زیر مورد بررسی قرار داده شده است:
? نویزهای الکترومغناطیسی : عدم تقارن فاصله هوایی، علاوه بر ایجاد یک حوزه مغناطیسی نامتقارن باعث ایجاد مخلوطی از هارمونیکها در جریان استاتور و به تبع آن در جریان روتور می گردد. اثرات متقابل هارمونیکهای جریان، باعث ایجاد نویز یا ارتعاش در موتور می شوند. این نیروها اغلب از نا همگونی فاصله هوایی بوجود میآیند
? کشش نا متعادل مغناطیسی: کشش مغناطیسی نامتعادل باعث خمیده شدن شفت روتور و برخورد به سیم پیچی استاتور می شود. در عمل روتورها به طور کامل در مرکز فاصله هوایی قرار نمیگیرند. عواملی همانند، گریز از مرکز3، وزن روتور، سائیدگی یا تاقانها و … همگی بر قرار گیری روتور دورتر از مرکز اثر می گذارند.
? نیروهای الکترومغناطیسی: اثر شار پیوندی شیارها ناشی از عبور جریان از میله های روتور، سبب ایجاد نیروهای الکترودینامیکی می شوند. این نیروها با توان دوم جریان میله( ) متناسب و یکطرفه میباشند و جهت آنها به سمتی است که میله را به صورت شعاعی از بالا به پائین جابجا می کند. اندازه این نیروهای شعاعی به هنگام راه اندازی بیشتر بوده و ممکن است به تدریج باعث خم شدن میله ها از نقطه اتصال آنها به رینگهای انتهایی گردند.
ج ـ تنشهای دینامیکی: این تنشها ارتباطی به طراحی روتور ندارند بلکه بیشتر به روند کار موتورهای القایی بستگی دارند.
برخی از این تنشها در ذیل توضیح داده میشود:
> نیروهای گریز از مرکز4 : هر گونه افزایش سرعت از حد مجاز، باعث ایجاد این نیروها میشود و چون ژنراتورهای القایی در سرعت بالای سنکرون کار می کنند اغلب دچار تنشهایی ناشی از نیروی گریز از مرکز میگردند.
> گشتاورهای شفت: این گشتاورها معمولاً در خلال رخ دادن اتصال کوتاه و گشتاورهای گذرا تولید می شوند. اندازه این گشتاورها ممکن است تا 20 برابر گشتاور بار کامل باشد .
د ـ تنشهای مکانیکی: برخی از مهمترین خرابی های مکانیکی عبارتنداز:
> خمیدگی شفت روتور
> تورق نامناسب و یاشل بودن ورقه ها
> عیوب مربوط به یاتاقانها
> خسارت دیدن فاصله هوایی
هـ ـ تنشهای محیطی : همانند استاتور تنشهای محیطی مختلفی، می تواند بر روی روتور تاثیر گذار باشد همانند رطوبت، مواد شیمیایی، مواد خارجی و غیره
1-3 – بررسی عیوب اولیه در ماشین های القایی : [8و7]
در این قسمت، عیوب و خطاهایی که ممکن است در یک ماشین القایی پدید آید بررسی گردیده و عوامل بوجود آورنده آنها و تا حدودی تشخیص این خطاها مورد مطالعه قرار گرفته اند . عیوب به دو دسته، خطاهای الکتریکی و مکانیکی تقسیم بندی شده اند البته ممکن است خطاهایی در اثر پدید آمدن هر دو نوع عیب الکتریکی و مکانیکی رخ دهد .
در حالت کلی خطاهای بسیار مهمی که در یک ماشین الکتریکی می تواند اتفاق بیفتد به شرح ذیل است :
> خطای استاتور که در نتیجه باز شدن یا اتصال کوتاه شدن یک تعداد زیادی از سیم پیچها در یک فاز استاتور ایجاد می شود.
> اتصال های نامناسب در سیم پیچی های استاتور
> شکست میله روتور یا شکست حلقه انتهایی روتور5
> اختلالات6 استاتیکی یا دینامیکی شکاف هوایی
> خمیدگی شفت7 که در نتیجه سائیدگی بین استاتور و روتور می تواند ایجاد شود
> خطاهای گیربوکس و یاتاقانها
این خطاها به وسیله یک یا چند تا از عواملی که در زیر آورده شده است می تواند ایجاد شوند .
> نامتعادل بودن ولتاژ و جریان خط فاصله هوایی
> افزایش پالسهای گشتاور
> افزایش تلفات و کاهش در راندمان
> گرمایشی خیلی زیاد
روشهای تشخیص، جهت خطاهایی که در بالا گفته شد ، مستلزم انواع مختلفی از علوم و تکنولوژی ها است که برخی از این روشهای تشخیص در زیر آمده است .
> روشهای کنترلی میدان الکترومغناطیسی، کویل مخصوص تشخیص خطا8
> اندازه گیریهای حرارتی
> بازشناسی9 مادون قرمز
> روشهای کنترلی ، انتشار فرکانسی رادیویی ( RF)
> روشهای کنترلی نوسان و نویز
> اندازه گیریهای نویز صوتی
> آنالیز اثر جریان موتور ( MCSA )10
> مدل هوش مصنوعی11 و تکنیکهایی بر مبنای شبکه های عصبی12
شکل ( 1-1 ) یک موتور القایی که قسمتهای مختلف آن از یکدیگر مجزا شده است را نشان می دهد. خطاهایی که در بالا گفته شد در این قسمتها ایجاد و گسترش می یابند .
شکل1- 1موتور القایی با ساختار مجزا شده از هم[7]
1-3-1- عیوب الکتریکی اولیه در ماشینهای القایی :
در صورت پدید آمدن این گونه عیب ، ماشین می تواند به کار خود ادامه دهد و در صورت تشخیص ندادن به موقع این خطا، ماشین به مرور زمان از بین خواهد رفت . البته این موضوع بستگی به شدت وقوع خطا، در ماشین خواهد داشت و گاهی اوقات مشاهده می گردد که در اثر یکی از این نوع خطاها، ماشین کاملاً از بین می رود . عمده عیوب الکتریکی در ماشین در ذیل بیان شده است .
الف ـ خروج از مرکزیت استاتور: با استفاده از طیف جریان الکتریکی استاتور و یا طیف ارتعاشات ناشی از لرزش موتور، می توان این عیب را تشخیص داد. بخاطر اینکه میدان مغناطیسی در هر سیکل شبکه، دو سیکل را طی می کند. اکثر خطاهای الکتریکی، معمولاً درهارمونیک دوم از فرکانس شبکه بروز می کنند. این فرکانس در هر دو نوع طیف الکتریکی و ارتعاشی قابل دسترسی می باشند در شکل (1-2) این موضوع نشان داده شده است.
دوبرابر فرکانس منبع فرکانس عبور قطب
شکل1- 2شمای قسمتی از موتور و فرکانس عبور قطب[7]
ب ـ خروج از مرکزیت روتور: این عیب در اثر عواملی مانند خرابی یاتاقانها، شل شدن هسته های روتور و غیره پدید می آیند. خروج از مرکزیت روتور، سبب ایجاد اندازه های ارتعاشی و الکتریکی در فرکانسهای دو برابر فرکانس منبع با وجود باندهای کناری ناشی از فرکانس عبور قطب میگردد. روابط زیر، فرکانسهای موجود در محیطهای جریان الکتریکی استاتور را توصیف مینمایند.
تعداد قطب × فرکانس لغزش روتور = فرکانس عبور قطب
سرعت روتور- سرعت سنکرون = سرعت لغزش روتور
سرعت روتور × تعداد هادیها = سرعت هادیهای روتور
بنابراین بهترین روش جهت تشخیص این گونه خطاها در ماشین، استفاده از یک طیف موج فرکانسی از جریان الکتریکی استاتور در اطراف فرکانس چرخشی روتور می باشد.
ج ـ خطاهای شکست میله روتور و حلقه های انتهایی: [9]
در سالهای اخیر، پیشرفتهای قابل ملاحظه ای در زمینه ساخت و طراحی سیم بندی های استاتور بدست آمده است. از طرفی چون لازم است که موتورهای القایی در محیطهایی که دارای گرد و خاک و فاسد کنندگی بالایی هستند نیز کار بکند، لازمه کار کردن در چنین محیطهایی، نیازمند توسعه وسیع در بهبود مواد عایقی و همچنین نحوه عملکرد این ماشینها می باشد. با این وجود طراحی روتور قفسی و ساخت آن دستخوش تغییرات بسیار کمتری نسبت به استاتور شده است به همین دلیل خطاهای روتور هم اکنون درصد بسیار بالایی از خطاهایی که در ماشین رخ می دهد را شامل می شود که در حدود %10-5 از مجموع کل خطاها می باشد. اکثریت خطاهایی که در روتور یک موتور القایی سه فاز رخ می دهد ، مربوط به شکست میله های روتور و همچنین حلقه های انتهایی روتور است. در واقع شکست میله روتور به عنوان یکی از خطاهای اولیه در ماشین شناخته می شوند و این عیب باعث ایجاد خرابی بیشتر در موتور خواهد شد که تشخیص این نوع خطاها بسیار دشوار است.
همانطوریکه قبلاً گفته شد کلاس خرابی13 روتور به گروهای زیر تقسیم بندی می شوند:
1. شفت
2. یاتاقانها
3. ورقه ها
4. قفس سنجابی
5. سیستم تهویه
6. استاتور
7. هر ترکیبی از موارد بالا
و همچنین الگوی خرابی در روتور نیز به گروهای زیر طبقه بندی می شود که به تنشهایی گوناگون عمل کننده روی ماشین ارتباط داده می شوند:
1. گرمایی
2. مغناطیسی
3. دینامیکی
4. مکانیکی
5. محیطی
قفس های روتور در 2 نوع مجزا می باشند.
1. نوع ریخته شده
2. نوع ساختگی
قبلاً موتورهای با قفس ریخته شده در ماشینهای کوچک مورد استفاده قرار می گرفته است. در حال حاضر ماشینهایی با این نوع قفس می توانند تا رنج kw 3000 مورد استفاده قرار گیرند. قفس روتور نوع ساختگی اغلب در ماشینهای با کاربرد ویژه و رنج وسیع مورد استفاده قرار می گیرند . با این حال روتورهای از نوع ساختگی بسیار بیشتر از نوع ریخته شده دچار شکست روتور و همچنین حلقه انتهاییمی شوند. به عبارت دیگر تعمیر کردن شکست های مربوط به روتور نوع ریخته شده بسیار دشوارتر و مشکلتر از نوع ساختگی می باشد. زمانی که یک میله ای دچار شکست شود، به دلیل افزایش استرسهای ناشی از این شکست، میله های کناری نیز تحت تاثیر قرار می گیرند و به تدریج وضعیت این میله ها نیز بدتر میشوند.
برای جلوگیری از چنین فرایند مخرب تجمعی (یکجا) عیوب ایجاد شده باید به سرعت تشخیص داده شوند، در همان مراحلی که محور شروع به ترک خوردن می کند. مطالعات آزمایشگاهی جهت تشخیص خطاهای میله روتور بسیار گران قیمت است و ممکن است باعث خسارات جبران ناپذیری به روتور شود. بنابراین وجود روشی بر مبنای ایجاد یک مدل با استفاده از تاج سیم پیچی جهت شبیه سازی خطاهای در ارتباط با میله روتور و همچنین درجات مختلفی از شکست میله، بسیار لازم و ضروری است.
تکنیکهای مختلفی جهت تعیین شکستگیهای میله روتور به طور خلاصه در ذیل آورده شده است:
> آنالیز ولتاژ القایی در حوزه زمان و فرکانس در بوبینهای مخصوص تشخیص خطا که به طور ذاتی در اطراف نوک دانه استاتور و همچنین یوغ قرار گرفته است
> آنالیز در حوزه زمان و فرکانس شار محور که به وسیله بوبینهای مخصوص تشخیص خطای خارجی در اطراف محور ماشین کنترل میشود
> آنالیز طیف جریان خط ماشین، یا آنالیز اثر جریان موتور ( McsA )
> آنالیز هارمونیکهای گشتاور و سرعت موتور
> تخمین پارامتر
که از میان این روشها، روشی McsA یکی از مهمترین روشهائی است که جهت تشخیص خطای شکست میله و حلقه انتهایی روتور مورد استفاده قرار می گیرد .در این روش از سیم بندی استاتور به عنوان بوبین تشخیص خطا استفاده می شود. به علاوه این روش به وسیله انواع بارها و همچنین سایر نامتقارینهای موجود تحت تاثیر قرار نمی گیرد. شکست میله سبب می شود که مولفه های طیف در شار شکاف هوایی که از رابطه (1-1) بدست می آید افزایش یابد .
(1- 1)
f(b) : فرکانس قابل تعیین در خطای شکست میله روتور
k : شاخص هارمونیک ( … ، 3 ، 2 ، 1K = )
P : تعداد جفت قطبهای اصلی در موتور
s : لغزش
روشهای المان محدود نیز جهت مدل کردن این نوع از خطاها مورد استفاده قرار می گیرند .
د ـ خطاهای استاتور :
خطاهای استاتور معمولاً مربوط به خطاهای عایقی هستند . در اصطلاح، این خطاها به صورت خطاهای فاز به فاز و فاز به زمین شناخته شده است . اعتقاد بر این است که این خطاها در ابتدا با خطای حلقه به حلقه شروع شده که در نهایت گسترش می یابد و باعث ایجاد بقیه خطاها در ماشین می شود. تشخیص خطای حلقه به حلقه معمولاً بسیار مشکل است. تقریباً حدود % 40-30 از خطاهایی که در ماشینهای القایی گزارش شده است در این طبقه قرار دارند .برای پی بردن به علت واقعی خرابی ماشین روش آنالیز خرابیهای ماشین پیشنهاد می شود.
گام های اساسی آنالیز عبارت اند از :
1. پیدا کردن کلاس یا مد خرابی14
2. پیدا کردن نوع یا الگوی خرابی15
3. بررسی شکل و مشخصات ظاهری موتور
4. دانستن شرایط عملکرد موتور در زمان بوجود آمدن خرابی
5. دانستن سابقه تعمیر و نگهداری موتور و کاربرد آن
اگر هر کدام از این گامها حذف شود یعنی در نظر گرفته نشود به یک نتیجه غلط از علت واقعی خرابی می رسیم. از این رو مشکل بوجود آمده برطرف نمی شود و خرابی هایی از همان نوع در آینده بدون شک رخ خواهد داد. کلاس یا مد خرابی موقعیت خطا را مشخص می کند، یعنی بیان می کند که خطا در کدام قسمت از موتور رخ داده است. الگو یا نوع خرابی، نوع خطا را مشخص می کند. در سیم پیچی استاتور پنج مد خرابی مطرح می شود که عبارت اند از حلقه به حلقه، کلاف به کلاف، قطع فاز، فاز به فاز ، و کلاف به زمین، در شکل زیر برای یک سیم پیچی اتصال ستاره، دو تا از این مدها نشان داده شده است.

(الف) (ب)
شکل1- 3 (الف) اتصال کوتاه کلاف به کلاف بین نقاط a , b(ب) خطای فاز به فاز [9]
الگوهای خرابی برای سیم پیچی استاتور به 4 گروه تقسیم می شود:
1. متقارن
2. تک فازه
3. نامتقارن به همراه زمین شدن
4. خطاهای نامتقارن گوناگون به استثنای زمین شدن
جهت رسیدن به تشخیص صحیحی از خطا بایستی مد خرابی و الگوی خرابی با هم در نظر گرفته شود. این الگوی خرابی است که بیشتر بر علت خرابی دلالت دارد. مثلاً ممکن است در چندین موتور، مد خرابی حلقه به حلقه باشد، اما الگوی خرابی برای هر کدام متفاوت باشد، چون علت خرابی برای هرکدام متفاوت است.
روشها و تکنیکهای مختلفی جهت تعیین خطاهای استاتور وجود دارد. برای ژنراتورها و موتورهای بزرگ با سیم بندی استاتور kv4 و بالاتر روشهای تست تخلیه جزئی16on – Line استفاده میکنند که دارای قابلیت اطمینان بسیار بالایی است . حتی دستگاههای اندازه گیری قابل حمل17 نیز برای چنین هدفهایی وجود دارند. برای موتورهای با ولتاژ پایین، روشهای تعیین خطای استاتور به صورت استاندارد شده وجود دارد، که قادر هستند خطاهای حلقه به حلقه را به وسیله آنالیز مولفه شار محوری در یک ماشین، که دارای بوبین های متحد المرکز بزرگ در دو طرف شفت هستند را تعیین بکنند. Toliyat در]4[ از طریق مدلسازی و آزمایش نشان داده است که این خطاها در نتیجه عدم تقارن در امپدانس ماشین است، که سبب می شود جریان در فازها به صورت نامتعادل باشد، و این در نتیجه جریانات متوالی منفی که در خطوط جاری هستند ناشی می شود. با این وجود جریانات متوالی منفی باعث نامتعادل شدن ولتا‍‍ژها، اشباع ماشین و غیره میشود .
روش دیگری که برای تعیین این نوع از خطاها استفاده می شود، روش MCSA است .این روش میتواند مولفه های قابل قبولی را از جریانهای خطی حالت ثابت، با وجود حلقه های اتصال کوتاه شده در استاتور ایجاد بکند. عیب مهمی که این روش دارد این است که، می تواند تحت تاثیر نامتعادلی های ولتاژ نیز قرار گیرد. روش مناسبی که در ادامه بررسی خواهیم کرد، تحت تاثیر نامتعادلی های ولتاژ قرار نمیگیرد و حساسیت کمتری برای هارمونیک های زمانی موجود دارند. این روش بر مبنای حوزه فرکانس است که جهت تعیین خطاهای اولیه در inter-turn استاتور مورد استفاده قرار میگیرد. در این روش ولتاژ خط به خط ماشین به جای جریان خط ، جهت کنترل مولفه های فرکانسی، بلافاصله بعد از اینکه ماشینswitched-off شد مورد استفاده قرار می گیرد. هنگامی که شار ماشین کاملاٌ سینوسی باشد ، حتی زمانی که محرکهای حالت جامد مورد استفاده قرار می گیرد این روش ها بر خلاف MCSA نتایج بسیار خوبی خواهد داد. هارمونیک ها در ولتاژهای خط به خط با استفاده از فرمول (1-2) بدست میآید که با مقدار K=1 بهترین قابلیت تشخیص را خواهد داشت .
, k =1,2,3,…… (1-2)
r شیارهای روتور می باشد.هنگامی که ماشین به وسیله یک محرک سرعت قابل تنظیم تغذیه شده باشد ؛ استفاده از این روش مشخصات مطلوب بسیار زیادی را جهت تعیین خطای ایجاد شده به ما خواهد داد .

سایت منبع

ه- ضعیف شدن وضعیت ایزولاسیون سیم پیچی ها : در اثر پدید آمدن این عیب ممکن است سیم پیچی ماشین بسوزد . بنابراین نمی توان این عیب را به عنوان یکی از خطاهای اولیه در ماشین در نظر گرفت ولی این عیب نیز بر حسب شدت ضعیف شدن ایزولاسیون موتورقابل تشخیص است .
1-3-2 عیوب مکانیکی اولیه در ماشینهای القایی[7]:
این عیوب را می توان به دو دسته تقسیم بندی کرد : دسته اول عیوبی هستند که ناشی از اثرات مکانیزم متصل به روتور می باشند و در اثربار متصل به موتور، بر روی ماشین ظاهر می گردند. تشخیص این عیوب در مکانیزم اتصالی به موتور، در بهبود کاری موتور تاثیر بسزایی خواهد داشت. عمده عیوب موجود عبارت اند از : ناهم محوری موتور با بار متصل به آن ، خمش شفت و … .
دسته دوم از عیوب مکانیکی، مسائلی هستند که ناشی از خود موتور میباشد. با جداسازی موتور از مکانیزم نیز، این عیوب مشاهده میگردند. عمده عیوب موجود عبارت اند از خرابی یاتاقانها، نامتقارنی روتور و … .
الف) خطاهای یاتاقان: اکثر ماشینهای الکتریکی دارای ساچمه ها و یا عناصر غلطنده در یاتاقانها می باشند. هر یک از یاتاقانها شامل دو حلقه که یکی در داخل و دیگری در بیرون قرار دارند. یک دسته از ساچمه ها یا عناصر غلطنده، در جدار یاتاقانها در بین این حلقه ها قرار گرفته اند. حتی در شرایط عادی و با بارهای متعادل نیز خطاهای خستگی و فرسودگی در ماشین ممکن است اتفاق بیفتد. این خطاها ممکن است که منجر به افزایش نوسانات وسطوح پارازیتها و نویزها شوند.
به غیر از فشارها و استرس های ناشی از عملکردهای داخلی ماشین در حالت عادی که به دلیل ، نوسانات و خروج از مرکزهای ذاتی است، یاتاقانها ممکن است توسط عوامل خارجی بسیار زیادی از بین بروند همانند:
> آلودگی ها، زنگ زدگیها، خوردگیها به وسیله خواص خورندگی که آب، اسید و غیره دارند.
> روغن کاریهای نامناسب، که شامل روغنکاریهای حلقه بیرونی و حلقه درونی یاتاقانها می باشد که سبب گرم کنندگی و خراشیدگی سطوح می شود.
تقریباٌ حدود %50-40 از خطاهای ایجاد شده در ماشینهای الکتریکی در ارتباط با یاتاقانها میباشد . این نوع از خطاها معمولاً توسط خطاهای وابسته به خروج از مرکز، پوشش داده میشوند. به عبارت دیگر خطاهای وابسته به بلبرینگها میتوانند، همانند خطاهای قاب یاتاقان بیرونی، خطاهای قاب یاتاقان درونی و خطاهای ساچمهها طبقه بندی شوند، که فرکانسهای نوسانی جهت تشخیص این خطاها به صورت زیر بدست میآید.
که در این معادلات fr فرکانسی چرخشی ، N تعداد ساچمه ها ، گام قطری گلوله ها ، زاویه تماس ساچمه ها ( با جدار قاب یاتاقان ) ، قطر ساچمه هامی باشد.
در مرجع [10]Yazici یک روش فرکانس ـ زمان آماری را جهت تعیین خطاهای یاتاقان بیان کرده است.
ب) نامتقارنی روتورماشین القایی:
نامتقارنی مشکل عمده و مشترک قطعات دوّار است. ارتعاشات ناشی از نامتقارنی محور عمدتاً ارتعاشات در جهت شعاعی بروی بلبرینگ های موتور می باشند. مشکل نامتقارنی در موتور، بیشتر به علت نامتقارنی در فن خنک کننده آن و یا نامتقارنی به علت تعمیرات سیم پیچی و یا هسته روتور می باشد. نامتقارنی اجزاء گردنده به دو نوع استاتیکی و دینامیکی تقسیم بندی می شوند.
> نامتقارنی استاتیکی: در این نوع نامتقارنی سراسر قسمت دوار دارای تراکم جرم در یک نقطه می باشد و معمولاً با اندازه گیری ارتعاشات روی دو یاتاقان دیده می شود، که اندازه ارتعاشات یاتاقانها در راستای شعاعی دارای فاز یکسانی خواهند بود.
> نامتقارنی دینامیکی: در این نوع نامتقارنی، قسمت دوّار دارای تراکم جرم در نقاط مختلف می باشند در اثر عدم همگن بودن جرم، یک گشتاور دینامیکی در محور روتور پدید می آید. لذا اندازه گیریهای ارتعاشی روی دو یاتاقان نشان می دهد که ارتعاشات در راستای شعای دارای اختلاف فازی معادل 180 درجه خواهند بود.

Categories: مقاله

منابع مقاله b (3431)

No Comments

1-1- گیاهشناسی
آلسترومریا با نام علمی Alstroemeria hybrida جزو یکی از گلهای محبوب میباشد که به خاطر گلهای زیبا و با طول عمر زیاد پرورش داده میشود. این گیاه از زیر شاخه تک لپهایها ، راسته سوسنها ، تیره آلسترومریاسه و جنس آلسترومریا میباشد (ون دورن و همکاران، 1992). تیره آلسترومریاسه در بر گیرنده چهار جنس Schickenduntzia، Leontochir، Alstroemeria و Bomaria میباشد (ناصری و ابراهیمی گروی، 1377). جنس های تیره آلسترومریاسه به علت داشتن تخمدان زیرین، ابتدا در تیره آماریلیداسه قرار گرفتند. در سال 1954 بوکسبوم ساختمان ریزوم آنها را بررسی کرد و بر اساس این بررسی نتیجه گرفت که آن ها گونههایی از جنس لیلیوم هستند. اما از آنجا که تخمدان در تیره لیلیاسه به صورت فوقانی است به تیره ایرایداسه و بعد دوباره به تیره آماریلیداسه باز گشتند و در آخر بعد از چندین جابجایی بین این تیرهها، آلسترومریاسه به عنوان یک تیره مجزا در نظر گرفته شد (ناصری و ابراهیمی گروی، 1377؛ هوفریتر و رود ریگاز، 2009).

سایت منبع

شکل 1-1- گل آلسترومریا
جنس آلسترومریا یکی از زیباترین جنسهای این تیره است که بیش از 60 گونه و 190 رقم است. گیاهی است علفی، چند ساله، ریزوم دار که ریزومها به صورت سیمپودیال رشد میکنند و از هر ریزوم اصلی 5 تا 7 ریزوم به وجود میآید. ریشه ها افشان و بخش هوایی هم از ریزوم منشأ میگیرند. ریشهها افشان بعد از توسعه گیاه، به ریشه های گوشتی (ذخیره ای) تبدیل میشود که سفید، متراکم و کرکدارند. ساقهها همیشه فاقد انشعاب هستند. برگ کامل، کشیده، بدون کرک و در انتها نوک تیزند و معمولا رنگ سبز تیره تا سبز خاکستری دارند. گل آذین معمولا گرزن است و به صورت سیمپودیال توسعه مییابد. هر گل آذین شامل 3 تا 10 گل است. در ساختمان گل دو ردیف سه تایی گلبرگ دیده میشود. شش گلبرگ دارد که 3 گلبرگ داخلی از نظر شکل و رنگ با سه گلبرگ خارجی متفاوت هستند و دارای علائمی به صورت نقطهای، خطی و حلقوی میباشد که رنگ آنها متمایز رنگ گلبرگهاست. میوه کپسول، خشک شکوفاست (ناصری و ابراهیمی گروی، 1377؛ کیم، 2005؛ رید، 2002). در روزهای بلند اواخر بهار به گل میرود و تا پاییز ادامه دارد ( دول و ویلکینس، 1999).
کشت آلسترومریا در اروپا، ژاپن و شمال آمریکا بسیار رواج دارد، زیرا ارقامی وجود دارند که در تمام طول سال حتی در دماهای زیر صفر درجه سانتی گراد هم گل میدهند. این ارقام، گلهای زیبایی در دامنه وسیعی از رنگها و شکلها دارند (ناصری و ابراهیمی گروی، 1377). تمام این ارقام ها که اکنون تعداد آنها به بیش از 190 نیز میرسد تنها از حدود 60 گونه در آمریکای جنوبی منشا گرفتهاند که همگی در شکل، رنگ و علایم روی گلبرگ ها متفاوت میباشند. بزرگترین و جذابترین آنها، در بین گونه های کشور شیلی یافت میشوند ولی غالبا برگهایی با طول عمر کوتاه دارند. گونه های برزیلی دارای برگ هایی بلند و همیشه سبز هستند اما گلهای آن ها کوچکتر و بستهتر از گونه های شیلی هستند (هوفریتر و رودریگاز، 2009).
گلدهی: در روزهای بلند اواخر بهار به گل میرود و تا پاییز ادامه دارد. گلدهی این گیاه تحت تاثیر دمای ریزوم بوده و به وسیله دمای خاک اطراف ریزوم کنترل میشود. اگر دمای خاک 16 درجه سانتی گراد باشد، دوره گلدهی آن افزایش مییابد (دول و ویلکینس، 1999). آلسترومریا به گرمای زیاد حساس بوده، بنابراین در گلخانه سرد پرورش داده میشود. دمای بالا فرآیند گلدهی را جلو میاندازد ولی دمای بیش از 20 تا 25 درجه سانتی گراد ممکن است ساقههای ضعیفتری داشته باشند و جوانهها ناقص شوند، علایم ویروسی ظاهر شده و سر انجام گلدهی زود متوقف میشود (ناصری و ابراهیمی گروی، 1377).
نیازها: دمای گلخانه در شب بین 13-10 درجه سانتیگراد نگه داشته میشود. در حالیکه دمای گلخانه در زمستان بین 18-16 درجه سانتیگراد در نظر گرفته میشود. گل آلسترومریا در شرایط خشکی کم بهترین رشد را دارد. آب زیاد باعث پوسیدگی ریشه میشود. این گل تمایل زیادی به نیترات نیتروژنی دارد، این عنصر مسئول رنگ سبز تیره شاخه و برگهاست. اضافه کردن مواد غذایی به میزان کم زمانی که محیط خشک شود توصیه میشود. ریزومهای آلسترومریا باید در خاک سبک که بخوبی زهکشی شده است کاشته شود. در مورد گلهای شاخه بریده، خاکی که به عنوان بستر کشت استفاده میشود از طریق اضافه کردن موادی مثل پیت- پرلایت، شن و رسهای آهکی و ترکیبات مختلف آلی و غیرآلی اصلاح شود (دول و ویلکینس، 1999).
1-2- تاریخچه
آلسترومریا با نام سوسن پرویی، سوسن سلطنتی یا سوسن پاروت هم خوانده میشود. بومی آمریکای جنوبی است و زیستگاه گونههای آن از ارتفاعات 4000 متری رشته کوههای آند تا حاشیه بیابانها و سواحل دریا گسترده شده است. اغلب گونههای آن در شیلی و پرو یافت میشود. جنس Alestroemeria برای اولین بار در سال 1714 توسط لوئین فویله در شیلی کشف شد. او این جنس را به همراه جنس دیگر از همان تیره (Bomeria) به عنوان همروکالیس شرح داد. در سال 1754 یک بوتانیست سوئدی به نام آلستروم، هنگام بازگشت از سفر خود از آمریکای جنوبی، بذرهای این گیاه را با خود به اسپانیا آورد. بعدها گیاهشناس معروف لینه، این گیاه را از روی شکل ظاهری طبقه بندی کرد و نام آن را به احترام دوست خود آلسترومر، آلسترومریا گذاشت (ناصری و ابراهیمی گروی، 1377؛ هوفریتر و رود ریگز، 2009؛ رید، 2002). در حال حاضر 39 گونه از آلسترومریا در برزیل، 33 گونه در شیلی، 10 گونه در آرژانتین، 2 گونه در پرو و یک گونه در کشورهای بولیوی، پاراگوئه و ونزوئلا به ثبت رسیده است (هوفریتر و رود ریگز، 2009).
1-3- اهمیت اقتصادی
آلسترومریا از جمله گلهایی است که در سالهای اخیر به آن توجه زیادی شده است و شاید دلیل عمده پرورش آن زیبایی و کشت نسبتا ساده آن است که به جز تنظیم دمای خاک، نیاز به تجهیزات خاصی ندارد. گلهای آن بسیار زیبا و عمر پس از برداشت خوبی دارد. مهمترین کشورهای تولید کننده این گل، هلند، کلمبیا، آمریکا و انگلستان میباشد (ناصری و ابراهیمی گروی، 1377). ایران با برخورداری از شرایط اقلیمی مناسب و تفاوت آب و هوا در شمال و جنوب و شرق و غرب کشور در چهار فصل سال وجود گلخانهها، در پرورش گل و گیاه در هر فصل سال مستعد است. همچنین موقعیت استراتژیکی ایران در منطقه خاورمیانه و امکان دسترسی آن به بازارهای هدف (کشورهای همسایه)، باعث شده صادرات گل وگیاه به عنوان یکی از انواع صادرات غیر نفتی مورد توجه قرار گیرد. سرمایه گذاری ارزشمندی به منظور تولید گل و گیاه از نظر اقتصادی در حدود 50 سال پیش در ایران آغاز گردید. ایران از نظر سطح زیر کشت گل، در رتبه 12 جهانی قرار دارد.
سطح زیر کشت آلسترومریا در جهان بالغ بر 500 هکتار است و کشور هلند با 110 هکتار سطح زیر کشت مقام اول در تولید آلسترومریا را دارد (کیم، 2005). سطح زیر کشت در ایران نزدیک به 10 هکتار میباشد. عملکرد سالانه آن در 1000 متر مربع 220-200 هزار شاخه در هکتار است.
1-4- بیان مسئله
گلهای بریدنی عمر کوتاهی دارند و به صورت تازه مصرف میشوند و بهبود ماندگاری آنها یکی از اهداف اصلی صنعت گلکاری میباشد (همت زاده و همکاران، 1386). علیرغم اینکه گلهای شاخه بریده در بین محصولات باغی ارزش اقتصادی زیادی دارد، اما جزء فساد پذیرترین آنها به حساب میآیند. تنفس بالا، حساسیت به آسیب دیدگی و فسادپذیری سریع آنها باعث گردیده که به مراقبت بیشتر در مرحله پس از برداشت نیاز داشته باشند (چاناسوت و همکاران، 2003). با توجه به اهمیت کیفیت گل در تجارت گل های بریده، باید تلاش شود تا گلهای بریده با کیفیت مطلوب به دست مشتری برسند. یکی از مهمترین معیارها برای مصرف کننده در انتخاب گل بریده، طول عمر آن میباشد. به همین دلیل یک برنامه مناسب بعد از برداشت به حفظ کیفیت گلهای بریده در زمان طولانی تر کمک میکند (روئین و حسن پور اصیل، 1390).
هرچند گفته میشود گل شاخه بریده آلسترومریا طول عمر پس از برداشت طولانی دارد، اما مشکلاتی نیز دارد که همواره دانشمندان را به خود مشغول کرده است. از جمله این مشکلات زرد شدن سریع برگها پس از برداشت و پیش از ریزش گلبرگهاست. از آن جا که برگها نقش مهمی در کیفیت ظاهری گلهای شاخه بریده آلسترومریا دارند، همواره دانشمندان در صدد به تاخیر انداختن زردی برگها و افزایش طول عمر این گل بودهاند (چاناسوت و همکاران، 2003؛ فرانت و همکاران، 2002). یکی دیگر از عواملی که با جدا کردن گلها از پایه مادری موجب سرعت بخشیدن به تخریب آنها میشود رشد باکتریها و افزایش رسوب مواد در آوندهای میباشد که موجب بسته شدن آوندها و عدم انتقال آب شده که باعث بروز علائم کمبود آب در گیاه میشود (سیلوا، 2003). برگ و گلهای بریده میتوانند ارزش تجاری محدودی داشته باشند زیرا آنها در طول عمر گلجایی در نتیجه کاهش جذب آّب، آب خود را از دست میدهند (ون دورن، 1997). از این رو تأمین انرژی و حفظ قدرت جذب آب گیاه دو عامل اصلی برای افزایش طول عمر گلهای شاخه بریده پس از برداشت میباشد.
گلهای آلسترومریا بسیار حساس به اتیلن هستند و اتیلن تولیدی در مراحل پایانی نمو این گل، موجب کاهش عمر گلجایی آنها به وسیله ریزش گلپوش میشود (واگستاف و همکاران، 2002؛ چاناسوت و همکاران، 2003). از آنجا که ماندگاری گلهای بریدنی، یکی از فاکتورهای کیفی میباشد بنابر این عمر طولانی مدت این گلها بر میزان تقاضا مصرف کنندگان و همچنین بر ارزش گل های بریدنی تاثیر بسزایی دارد (ابراهیم زاده و سیفی، 1378).
1-5- هدف از انجام آزمایش
هدف از انجام این مطالعه بررسی اثرات تیمار مکانیکی و نانو ذرات نقره شامل شکاف انتهای ساقه و سطوح مختلف نانو ذرات بر بهبود نسبت جذب آب در پس از برداشت گلهای شاخه بریده آلسترومریا است.
2-1- پیری
پیری را میتوان مرحله نهایی زندگی یک اندام دانست که با یک سری رویدادهای طبیعی غیر قابل برگشت آغاز شده و در نهایت منجر به از بین رفتن سلولها و مرگ اندام میشود. همچنین فرآیند زوال طبیعی مرگ طبیعی نیز پیری تلقی میشود که شامل گستره ی وسیعی از فرآیندهای فیزیولوژیکی میباشد (ادریسی، 1388). به علاوه پیری به تغییرات تخریبی کنترل شده اطلاق میشود که شامل مرگ طبیعی سلول ها، بافتها و اندام های موجودات زنده است (فتحی و اسماعیل پور، 1379). اگر چه پیری برگها به طور ژنتیکی و به کمک فرآیندهای برنامه ریزی شده کنترل میشود، اما فاکتورهایی مانند دمای بالا، خشکی، زخم و تاریکی آن را تسریع میکنند. با تحقیقاتی که در مورد فیزیولوژی گلهای شاخه بریده و گلدانی انجام شده، دانش در زمینه فرآیندهای پیری، روشهای دخالت در فرآیند مسن شدن و روشهای جلوگیری از ضایعات پس از برداشت افزایش یافته است. این تحقیقات به توسعه و بهبود محافظهای گل منتهی شده است. به وسیله افزودن مواد شیمیایی به آب گلدان و فراهم کردن شرایط مناسب پس از برداشت برای گل ها میتوان از افت کیفیت محصول در طول دوره پس از برداشت جلوگیری کرد (ابراهیم زاده و سیفی، 1378).
2-2- پیری در گل آلسترومریا
طول عمر گلهای آلسترومریا به وسیله ریزش گلبرگ ها پایان مییابد. از سوی دیگر زرد شدن برگها یک مشکل جدی برای گل آلسترومریا است. برگ بیشتر از نیمی از ارقام قبل از ریزش گل زرد میشوند. شروع زرد شدن برگها با تخریب کلروفیل همراه است و این زرد شدن در تاریکی تسریع میشود (چاناسوت و همکاران، 2003؛ فرانت و همکاران، 2002).
لورنتز و همکاران (2002) نشان دادند که در طی پیری گل آلسترومریا، فسفولیپیدها و گالاکتولیپیدها به میزان زیادی تجزیه میشوند و نسبتهای اسیدهای چرب اشباع به غیر اشباع افزایش مییابد. سطح لیپوکسی ژناز افزایش و فعالیت آنزیمی بعد از باز شدن گلها کاهش یافته و خاصیت نیمه تراوایی غشا از بین رفته و نشت الکترولیت افزایش مییابد و از جمله گلهایی است که در طی نمو و پیری گل هم کاهش پروتئین کم و هم تغییرات کمی در وزن تر نشان میدهد و حتی بعضی نشانههای پیری مانند تغییر رنگ و لولهای شدن برگ در آن به سختی دیده میشود و به طور کلی، گونههایی که دچار پژمردگی میشوند افزایش بیشتری را در فعالیت تجزیه کنندههای پروتئینی نشان میدهند تا آن هایی که در طی پیری دچار ریزش گلبرگ میشوند.
2-3- انسداد آوندی
تا سال 1970 آب تنها ماده ی موارد استفاده جهت نگهداری بیش از 70 درصد گلها بریده بود. اکثر گلهای بریده حتی وقتی داخل آب قرار میگیرند علائم کمبود آب را نشان میدهند. این تنش آبی نتیجه انسداد آوندی و کاهش هدایت آب در ساقه و یا افزایش میزان تبخیر و تعرق است. انسداد آوندی عمدتاً به دلیل رشد میکروارگانیسمها و قطع شدن جریان یک پارچه آب داخل آوند توسط حباب های هوا دیده میشوند که ممکن است اختلاف سطح برگ، حساسیت نسبت به تبخیر و تعرق، تعداد آوند چوبی نسبت به واحد سطح برگ و آناتومی آوند از دلیل آن باشد ( ادریسی، 1388؛ داسیلوا، 2003؛ هالوی و مایاک، 1979؛ ون دورن، 1997).
2-4- عوامل موثر بر عمر پس از برداشت گل های شاخه بریده
محلول های نگهدارنده گلها، مواد شیمیایی هستند که به آب اضافه می شوند تا طول عمر و کیفیت گلها را افزایش دهند و شامل کربوهیدراتها، میکروب کشها، تنظیم کنندههای pH و تنظیم کنندههای رشد میباشند. این تیمارها میتوانند در طول چرخه فروش از تولید کننده تا عمده فروش و حتی خریدار به کار روند (ابراهیم زاده و سیفی، 1378).
کربوهیدراتها پس از آب فراوانترین ترکیبات در بافتهای گیاهی هستند که به شکل قندهای ساده تا پلیمرهای ساده ساکارز، گلوکز و فرکتوز هستند که با نسبتهای متفاوت یافت میشوند. عمر گلهای بریده با قرار دادن شاخه گل در محلول های گلدانی حاوی کربوهیدرات افزایش مییابد. ساکارز در ترکیب بیشتر محلولهای نگهدارنده وجود دارد و تعادل آبی را در گلهای بریده بهبود میبخشد (هالوی و مایاک، 1979).
محلولهای محافظ گل بیشتر حالت اسیدی دارند و به همراه میکروبکشهایی جهت جلوگیری از رشد باکتریها و قارچ ها به کار میروند. به این ترتیب از انسداد آوندها که موجب کاهش جذب آب توسط گل می شوند جلوگیری میکنند. میزان قند در بافت گیاه نیز یکی از فاکتورهای کنترل کننده طول عمر گل می باشد معمولا افزودن قندهایی مانند ساکارز با آب گلدان گلهای شاخه بریده طول عمر گل را افزایش میدهد.
2-5- تیمار با ترکیبات ضدعفونی کننده و بهبود دهنده عمر گلجایی
میکروارگانیسمها یکی از عوامل کاهش طول عمر پس از برداشت گلهای بریده محسوب میشوند که در کاهش طول عمر آن ها نقش بسزایی دارند (کیا محمدی، 1388). استفاده از ترکیبات ضد عفونی کننده و ضد میکروبی مثل مشتقات 8-هیدروکسی کینولین، سولفات آلومینیم، کلرید کبالت، اسید سیتریک، اسانسهای گیاهی، نانو ذرات نقره و آنتی بیوتیک ها که به تازگی مورد استفاده قرار گرفتهاند، پیشنهاد شده است (ادریسی، 1388؛ کیامحمدی، 1388؛ سلگی و همکاران، 2009).
2-6- شکاف انتهای ساقه
گلکاران گاهی اوقات از ساقههای بریده شده و شکاف خورده و همچنین حذف پوست از قاعده ساقه حمایت به عمل میآورند که در جذب بیشتر آب و افزایش عمر گلجایی گیاه موثر بوده است ( جونز، 2001؛ میلنر، 2009). تصور میشود این عملکرد باعث افزایش رویارویی آوندها با محلول موجود در گلدان شده است.
تحقیقات دی استیگر و بروخایسن (1986) نشان داده که در معرض قرار گرفتن سطع وسیعی از ساقه در آب تاثیر مثبتی در افزایش حرکت جانبی آب در داخل آوند چوبی داشته است. مشاهده شده جذب غیر مستقیم آب در گیاهان ژربرا که دارای ساقه تو خالی است، آب میتواند از طریق حفره های ساقه وارد شود (ون مترن، 1978).
ون دورن و دهارت (1994) اعلام کرد که پژمردگی گل های بریده در طول نگهداری ناشی از جذب ناکافی آب به وسیله بسته شدن آوندها توسط رشد باکتریها، رسوب موادی مثل صمغها، تشکیل تایلوز و وجود حبابهای هوا در سیستم آوندی بوده که با شکاف انتهای شاخه این مشکل برطرف میشود.
مهری و هاشم آبادی (1393) با بررسی اثر شکاف انتهای ساقه و نوع برش بر عمر گلجایی و خصوصیات کیفی گل بریده آلسترومریا دریافتند که شکاف 5 سانتی متری انتهای ساقه و برش مورب باعث افزایش عمر گلجایی و جذب آب شده است.
2-7- نانوذرات نقره
نانو ذرات نقره ترکیباتی هستند که از یون Ag+ نشات گرفته و خاصیت ضد میکروبی بسیار قدرتمندی دارند. این ترکیبات اتحاد اکسیدانهای مختلفی از Ag0، Ag+، Ag2+ و Ag3+ هستند. روش کار این ترکیبات از طریق تاثیر بر نفوذپذیری غشا و فعالیت آنزیمهای زنجیره ی تنفسی میباشد (جیونگ و همکاران، 2004؛ راسل و هوگو، 1994؛ پارک و همکاران، 2005). نانوذرات نقره یون Ag+ آزاد میکنند (لوک و همکاران، 2007) و به صورت وسیع در خالص سازی آب، پزشکی، پارچه و الیاف و دیگر صنایع غیر گیاهی کاربرد دارند (جین و پرادیپ، 2005؛ دوباس و همکاران، 2011؛ چن و شلوسز، 2008). همچنین در صنعت باغبانی در حذف باکتریهای محیط کشت (عبدی و همکاران، 2008)، و اخیرا با استفاده در محلول های نگهدارنده گلها بریده کاربرد دارند (بصیری و همکاران، 2011؛ لیو و همکاران، 2009؛ کیم 2005؛ سلگی و همکاران، 2009).
تیمارهای نانوذرات به عنوان تیمار پالس و مداوم برای گلهای شاخه بریده اخیرا استفاده میشود (سلگی و همکاران، 2009؛ لیو و همکاران 2009) و به عنوان یک عامل ضد باکتری دارای اهمیت است (لوک و همکاران، 2007). گزارش شده است که مکانیسم نانو ذرات در ارتباط با اجزای سیتوپلاسمی و اسیدهای نوکلئیک و مهار آنزیمهای زنجیره تنفسی و تداخل با غشا و فرآیندهای نفوذپذیری غشا است (لیو و همکاران، 2009).
لو و همکاران (2010) در بررسی غلظتهای مختلف نانو ذرات در افزایش عمر پس از برداشت گل رز مشاهده کردند که غلظت 50 میلی گرم در لیتر نانو ذرات بهترین تیمار و علت افزایش عمر گل را کاهش از دست دهی آب، کوچک شدن منفذ روزنه و در نتیجه کاهش تعرق در اثر اعمال نانوذرات گزارش کرد.
لیو و همکاران (2009) گزارش کردند که عمر گلجایی گلهای شاخه بریده ژربرا با تیمار 5 میلی گرم در لیتر نانو ذرات به مدت 24 ساعت افزایش می یابد. اثر مثبت تیمار پالس نانو ذرات نشان از جلوگیری از رشد باکتریها در محلول گلجا و انتهای ساقه گل در طول دوره پس از برداشت است. با این حال فعالیت های فیزیولوژیکی نانو ذرات نیز امکان پذیر است.
لو و همکاران (2010) با بررسی تیمار کوتاه مدت نانو ذرات نقره بر روی گلهای رز رقم ‘موی استار’ با غلظت های 5، 100 و 250 میلی گرم بر لیتر اظهار داشتند که تیمار 50 و 100 میلی گرم در لیتر باعث افزایش عمر گلجایی و جلوگیری از کاهش وزنتر گردید. همچنین نانوذرات نقره باعث کاهش باز شدن روزنهها و جلوگیری از بیان ژن های اکواپارین شد.
کاظمی پور (1391) طی بررسی غلظتهای مختلف نانو ذرات نقره و سیلیکات سدیم بر روی گل بریده داودی بیان کرد که تیمار نانو ذرات نقره با غلظت 10 میلی گرم در لیتر باعث افزایش عمر گلجایی شدند. لیو و همکاران (2012) با بررسی اثر نانو ذرات نقره بر عمر گلجایی گل برگ زینتی اکاسیا دریافتند که به دلیل اثر ضد باکتریایی این ماده عمر گلجایی در مقایسه با شاهد افزایش معنی داری را نشان داده است.
اورعی و همکاران (2011) گزارش کردند که اسانسهای گیاهی و نانو ذرات نقره باعث کاهش آلودگی باکتریایی در محلول گلجایی گل بریده ژربرا (Gerbera jamesonii) میگردد. کاظمی و عامری (2012) اثر اسانسهای گیاهی ، نانوذرات نقره و سالسیلیک اسید را به آلودگی میخک بررسی و دریافتند که تمامی تیمارها نسبت به شاهد باعث کاهش چند برابری جمعیت باکتری می گردد.
3-1- مواد گیاهی
در شهریور ماه 1393 گلهای شاخه بریده آلسترومریا که در مرحله تجاری برداشت شده بودند، از گلخانه ی در شهر اصفهان تهیه و بلافاصله برای انجام تیمار و ارزیابی صفات به آزمایشگاه پس از برداشت دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت منتقل شدند.
3-2- پیاده کردن طرح آزمایشی
این مطالعه در قالب آزمایش فاکتوریل 3 عاملی بر پایه طرح کاملا تصادفی با 2 فاکتور، شکاف 5 سانتی متری انتهای ساقه (شکل 3-1) و بدون شکاف و فاکتور دوم استفاده از نانو ذرات نقره در 5 سطح (0، 5، 10، 20 و 30 میلی گرم در لیتر) و شاهد بدون شکاف و نانو ذرات نقره، با 10 تیمار، 3 تکرار و 30 پلات و در هر پلات 5 شاخه گل و در مجموع 150 شاخه گل در آزمایشگاه ارزیابی عمر گلجایی در شرایط فتوپریود 12 ساعت، شدت نور 12 میکرومول بر متر مربع بر ثانیه، رطوبت نسبی 60 تا 70 درصد و دمای 2±18 درجه سانتی گراد انجام شد (شکل 3-2).

شکل 3-1- شکاف انتهای ساقه شکل 3-2- نحوه قرار دادن پلات ها
3-3- معرفی تیمارها
10 تیمار مورد استفاده به قرار زیر بودند:
1- :C0N0 بدون شکاف انتهایی ساقه + بدون نانو ذرات نقره (شاهد)
2- :C0N5 بدون شکاف انتهای ساقه + 5 میلی گرم در لیتر نانو ذرات نقره
3- :C0N10 بدون شکاف انتهای ساقه + 10 میلی گرم در لیتر نانو ذرات نقره
4- :C0N20 بدون شکاف انتهای ساقه + 20 میلی گرم در لیتر نانو ذرات نقره
5- :C0N30 بدون شکاف انتهای ساقه + 30 میلی گرم در لیتر نانو ذرات نقره
6- :C1N0 شکاف انتهای ساقه + بدون نانو ذرات نقره
7- :C1N5 شکاف انتهای ساقه + 5 میلی گرم در لیتر نانو ذرات نقره
8- :C1N10 شکاف انتهای ساقه + 10 میلی گرم در لیتر نانو ذرات نقره
9- C1N20: شکاف انتهای ساقه + 20 میلی گرم در لیتر نانو ذرات نقره
10- C1N30: شکاف انتهای ساقه + 30 میلی گرم در لیتر نانو ذرات نقره
3-4- اندازهگیری صفات
3-4-1- عمر گلجایی
طول عمر گلجایی به فاصله شروع تیمار تا زمان پیری گل که همراه با پژمردگی گلبرگها و زرد شدن برگ ها میباشد تعریف و به صورت روز بیان شد (شکل 3-3 و 3-4).
شکل 3-3- روز اول عمر گلجایی شکل 3-4- پایان عمر گلجایی
3-4-2- کاهش وزن تر
با توجه به میزان وزن نهایی گل، وزن باز برش ، وزن ریزش و وزن نهایی، کاهش وزن تر برحسب گرم به ازای هر شاخه گل طبق رابطه زیر محاسبه شد:
(وزن ریزش ها+ وزن بازبرش ها+ وزن نهایی) -وزن تر اولیه = کاهش وزن تر
3-4-3- درصد ماده خشک
پس از پایان عمر گلجایی شاهد، وزن تر گلها اندازه گیری و در دمای 70 درجه سانتی گراد به مدت 24 ساعت قرار داده شد. پس از اطمینان از خشک شدن کامل گلها، با ترازوی دیجیتال توزین شد. درصد ماده خشک از رابطه زیر محاسبه شد:
100× (وزن تر گل ها در پایان عمر شاهد ÷ وزن خشک)= درصد ماده خشک
3-4-4- جذب آب
با توجه به حجم اولیه محلول گلجایی (600 سی سی) و میزان تبخیر اتاق و کاهش حجم محلول گلجایی، جذب آب از فرمول زیر محاسبه شد:
میانگین وزن تر 5 شاخه گل ÷ (میانگین تبخیر اتاق + محلول باقیمانده در پایان عمر گلجایی)-600 = (ml g-1FW) جذب آّب
3-4-5- نشت یونی
بدین منظور در پایان عمر گلجایی شاهد نیم گرم برگ از هر پلات با 50 سی سی آب مقطر دوبار تقطیر شده را داخل ظروف در بسته در دمای آزمایشگاه به مدت 24 ساعت قرار دادیم و سپس با دستگاه EC سنج اندازه EC1 آن را حساب کردیم. سپس برای اندازه گیری EC2 نیم گرم برگ را در دمای 20- درجه سانتی گراد به مدت 24 ساعت منجمد کرده و بعد از 24 ساعت دوباره برگها را در دمای اتاق به مدت 24 ساعت قرار دادیم و سپس با دستگاه EC اعداد آن را خواندیم (شکل 3-5) نشت یونی از فرمول زیر حساب شد:
100× EC2 ÷ EC1 = نشت یونی
شکل 3-5- اندازه گیری نشت یونی با دستگاه EC سنج
3-4-6- افزایش درجه بریکس (درصد ساکارز موجود در ساقه)
برای اندازه گیری این فاکتور از رفرکتومتر دستی استفاده شد. بدین صورت که بعد از باز برشهای انتهای ساقه در ابتدا و انتهای عمر گلجایی شاهد، یک قطره از آب موجود در برشها (ریکاتها) بر روی صفحه شیشه ای رفرکتومتر دستی (مدل N-1? ساخت شرکت ATAGO کشور ژاپن) ریخته و درجه بریکس آن هر 2 روز یک بار خوانده شد. تفاضل بین اعداد به دست آمده از اندازه گیری میانگین بریکس روز اول و میانگین بریکس روز آخر عمر گلجایی شاهد به عنوان درجه بریکس آن شاخه گل در نظر گرفته شد (شکل 3-6).
شکل 3-6- اندازه گیری درجه بریکس
3-4-7- رنگیزه کاروتنویید گلبرگ
بدین منظور در پایان عمر گلجایی شاهد یک شاخه از هر پلات خارج شد و رنگیزه کاروتنویید از روش مزمودار و مجومدار (2003) اندازه گیری شد (شکل 3-7).

شکل 3-7- اندازه گیری کاروتنویید گلبرگ
3-4-8- کلروفیل a، b و کل برگ
به منظور اندازهگیری مقدار کلروفیل، در پایان عمر گلجایی شاهد یک شاخه گل از هر پلات جهت اندازه گیری کلروفیل خارج شد. مقدار کلروفیل a، b و کل به روش مزمودار و مجومدار (2003) اندازه گیری شد (شکل 3-8).
شکل 3-8- استخراج کلروفیل گلبرگ
3-4-9- نسبت باز شدن گلها
به منظور اندازه گیری نسبت باز شدن گلها هر 2 روز یک بار شمارش گلهای باز و بسته انجام شد و سپس نسبت باز شدن گلها از فرمول زیر محاسبه شد:
کل گلهای باز و بسته در روز آخر ÷ گل باز روز آخر
= نسبت باز شدن گل کل گلهای باز و بسته روز اول ÷ گل باز روز اول
3-4-10- اندازهگیری اتیلن
برای اندازه گیری مقدار اتیلن آزاد شده در روز دوم از هر گلدان یک شاخه گل انتخاب شده و مقدار اتیلن از روش چمنی (1384) اندازه گیری شد (شکل 3-9).
شکل 3-9- اندازه گیری اتیلن
3-4-11- شمارش باکتری ساقه و محلول گلجا
نمونه گیری از انتهای ساقه و محلول گلجا 24 ساعت پس از شروع آزمایش انجام و شمارش باکتری به روش لیو و همکاران (2009) انجام شد (شکل 3-10).
شکل 3-10- کشت باکتری
3-4-12- پراکسیده شدن لیپیدها
بدین منظور در پایان عمر گلجایی شاهد، یک شاخه گل خارج شد و از گلبرگ های آن برای اندازه گیری پراکسیده شدن لیپیدها، مالوندیآلدئید (MDA) با استفاده از روش هیت و پاکر (1986) به عنوان محصول واکنش پراکسیده شدن اسیدهای چرب غشاء اندازهگیری گردید.
3-4-13- آنزیم پراکسیداز (POD)
بدین منظور در پایان عمر گلجایی شاهد، یک شاخه گل خارج شد و از گلبرگهای آن برای سنجش فعالیت سینتیکی آنزیم POD از روش یین و همکاران (2007) استفاده گردید.
3-4-14- آنزیم سوپر اکسید دیسموتاز (SOD)
بدین منظور در پایان عمر گلجایی شاهد، یک شاخه گل خارج شد و از گلبرگ های آن جهت ارزیابی SOD به روش اسپکتروفتومتری و با استفاده از روش ژیانوپلتیس و رایس (1997) اندازه گیری شد.
3-5- تجزیه و تحلیل داده ها
داده ها ابتدا در نرم افزار Excel ثبت شدند، سپس تجزیه و تحلیل آن ها با استفاده از نرم افزار آماری SAS و مقایسه میانگین ها بر اساس آزمون LSD انجام شد. رسم نمودارها با نرم افزار Excel انجام گرفت.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

4-1- عمر گلجایی
طبق جدول تجزیه واریانس دادهها، اثر نانو ذرات نقره در سطح 1 درصد و اثر تکی شکاف و همچنین اثر متقابل این دو عامل در سطح 5 درصد آماری معنیدار شده است (جدول 4-1).

Categories: مقاله

منبع پایان‌نامه ارشد b (3430)

No Comments

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1-5- فرضیه های تحقیق
فرضیه اصلی:
نوع رفتار مدیران بیمارستان در انگیزش شغلی کارکنان اثر گذار است.
فرضیه های فرعی:
رضایت شغلی با انگیزش شغلی کارکنان رابطه مستقیم دارد.
تبعیض ها در محیط کار در انگیزش شغلی کارکنان اثر گذار است.
عامل حقوق ودستمزد در بین عوامل بیرونی و درونی به عنوان مهمترین عامل در ایجاد انگیزش شغلی معرفی شده است.
-عامل امنیت شغلی به عنوان عامل ثانوی در ایجاد انگیزش شغلی تاثیر گذار است.
-اهمیت عامل شناخت و قدردانی از افراد یکی از عوامل مهم درونی در ایجاد انگیزش شغلی محسوب میشود.
1-6- قلمرو تحقیق
حدود پژوهش حاضر را میتوان در سه محدوده به شرح زیر بیان نمود:
الف) قلمرو مکانی
این پژوهش در میان کارکنان بیمارستان آباده انجام شده است.
ب) قلمرو زمانی
قلمرو زمانی این تحقیق مربوط به سال 1390 است.
ج) قلمرو موضوعی
قلمرو موضوعی پژوهش در حوزه انگیزش و رفتار سازمانی میباشد.
1-7- تعریف واژهها و اصطلاحات
انگیزش: حالتی در افراد که آنان را به انجام رفتار وعمل خاصی متمایل می سازد.
رضایت شغلی: عبارت است از نوع نگرش فرد نسبت به شغل خویش و به مجموع تمایلات یا احساسات مثبت که افراد نسبت به شغل خود دارند اطلاق می گردد.
امنیت شغلی: یعنی اعتماد و اطمینانی که افراد نسبت به سیس تم کارگزینی محل اشتغال خود از نظر تأمین آینده ، حفظ شغل و موقعیت شغلی و …..احساس می کند .
مدیریت کارآمد: مدیرانی که توانایی تفکر ، تدبیر ، احاطه بر سیستم ، درک روابط کارکنان ونهایتا محاط بر فرایند کل سیستم باشند .
شغل: شغل مجموعه وظایف ، کارها و تکالیفی است که مستخدم به خاطر آن استخدام می شود
2-1- مقدمه

خواندنیهای مقدماتی نخست به منظور آشنایی محقق با تحقیقاتی که پیشتر درباره مضمون تحقیق انجام گرفته است و نیز تعیین موقعیت تحقیق در دست انجام نسبت به آن ها، صورت می گیرد. در وهله دوم، محقق به برکت خواندن هایش خواهد توانست چشم اندازی را که به نظرش برای موضوع تحقیقش مناسب تر است تعیین کند. تهیه چکیدههایی با ساختار صحیح اجازه می دهد که ایده های اصلی متون مشاهده شده را استخراج کرده و آن ها را با یکدیگر مقایسه کرد(رفیع پور،1385: 81). به همین دلیل در این بخش به بررسی پیشینه و ادبیات موضوع پرداخته می شود.
2-2- مفهوم انگیزش
اصطلاح انگیزش نخستین بار از واژه لاتین موو[1] که به معنی حرکت است گرفته شد. انگیزه را چرایی رفتار گویند. به عبارت دیگر هیچ رفتاری را فرد انجام نمی دهد که انگیزه ای یا نیازی محرک آن نباشد. انگیزش انسان اعم از خودآگاه یا ناخودآگاه، ناشی از نیازهای اوست. بنابراین در تعریف انگیزه می توان گفت: انگیزه یا نیاز عبارت است از حالتی درونی و کمبود یا محرومیتی که انسان را به انجام یک سری فعالیت وا می دارد (سید جوادین ، 1386، ص 455). تعریف دیگر انگیزه به این شکل می باشد که “میل به کوشش فراوان در جهت تامین هدفهای سازمان به گونه ای که این تلاش در جهت ارضای برخی از نیازهای فردی سوق داده شود” (استیفن پی رابینز، 1377، ص 326).
یکی از وظایف اولیه مدیر فراهم نمودن موجبات انگیزش کارکنان در سطح بالایی از عملکرد می باشد. یعنی مدیر باید اطمینان پیدا کند که افراد کار می کنند، بطور منظم سرکار حاضر می شوند و سهم مثبتی از رسالت سازمان دارند. عملکرد شغلی به توانایی، محیط و همچنین انگیزش مرتبط است (محمدزاده و مهر وژان، 1375 ، ص 120).
انگیزش یک فرایند زنجیره ای است که با احساس نیاز یا احساس کمبود و محرومیت شروع می شود، سپس خواست را به دنبال می آورد و موجب تنش و کنش بسوی هدفی می شود که محصول آن، رفتار نیل به هدف است. توالی این فرایند ممکن است منجر به
ارضای نیاز شود. بنابراین انگیزه ها موجب تشویق و تحریک فرد به انجام یک کار یا رفتار می شود در حالی که انگیزش یک خواست کلی را منعکس می نماید. در تمام تحقیقات انگیزش هنوز جایگاه تنبیه و تشویق به عنوان انگیزه های بسیارقوی مطرح می باشد و در این رابطه پول به عنوان ابزاری برای اعطای پاداش مطرح بوده، اما تنها عامل انگیزشی نیست (سید جوادین، 1386، ص 456).
3-2- بررسی نظریه های انگیزش
انگیزش از موضوعات و مفاهیم اساسی در مدیریت سرمایه ای انسانی بوده و آثار و نوشته های بسیاری در خصوص انگیزش از سوی دانشمندان مختلف مطرح شده که در آنها هم از نظر تئوریک و هم از نظر تجربی، فنون انگیزشی مورد استفاده توسط مدیران برای بهبود عملکرد افراد مورد بحث و بررسی گرفته است. نظریه پردازان کلید موفقیت سازمانی را مدیریت موثر نیروی انسانی می دانند و با وجود حرکت سریع سازمانها به سوی فن آوری، نقش انسان به عنوان عامل حیاتی و استراتژیک سازمان بیش از بیش مورد توجه قرار گرفته است. از اینرو جلب رضایت کارکنان و علاقمند کردن بیشتر آنها به شغل مورد تصدی و در نتیجه برآورده شدن اهداف سازمانی از اهمیت خاصی برخوردار است.
یکی از وظایف مهم مدیران در سازمان ها، شناسایی استعدادهای بالقوه کارکنان و فراهم نمودن زمینه های رشد و شکوفایی آنان است که زمینه ارتقای بهره وری را فراهم می کند. امروزه نمی توان بدون توجه به میزان بهره وری در تولید و بدون آگاهی از عوامل موثر بر افزایش آن، به سوی توسعه پایدار گام برداشت.
از آنجا که انسان در توسعه نقش کلیدی دارد و تحقق توسعه به دست انسان صورت می پذیرد، برطرف کردن نیازهای روحی و روانی افراد از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بنابراین یکی از وظایف مهم مدیر، انگیزش افراد است،انسان هایی با نیازهای متعدد برای نیل به هدف های سازمانی. در یک طبقه بندی کلی انگیزه ها در سه گروه (فیزیکی، اجتماعی و روانی) قرار می گیرد. به بخشی از نیازهای انسان در محیط کار مانند تسهیلات رفاهی محیط کار (محل مناسب کار، هوا، نور و…) انگیزه های فیزیکی اطلاق می شود. به دسته ای از نیازهای افراد که به رفتار دیگران به ویژه مدیریت سازمان ارتباط پیدا می کند و بیشتر نیازهای اجتماعی را برطرف می سازد، انگیزه های اجتماعی می گویند و آن گروه ازنیازهایی که رضایت روحی افراد را در پی دارد، جزء انگیزه های روانی محسوب می شود.
روش تحقیق در این مقاله، توصیفی و جمع آوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای بوده است و بدیهی است به دلیل گستردگی و پیچیده گی موضوع، امکان ورود به عمق و تحلیل جامع همه نظریه ها و ارزیابی آنان وجود نداشت.
2-4- نظریه های انگیزش
2-5- نخستین نظرات انگیزش
تحویل اندیشه مدیریت در زمینه انگیزش کارکنان، سه مرحله نسبتا متمایز را پشت سر گذاشته است. در نخستین نظرات انگیزش به ارایه الگوی منحصر به فردی از انگیزش پرداخته شده که آنرا درباره هر کارگر و کارمند و در هر موقعیتی قابل صدق می دانند. این دیدگاه ها عبارتند از مدل سنتی، مدل روابط انسانی و مدل منابع انسانی.
2-6- مدل سنتی
مدل سنتی انگیزش با نام فردریک تیلور و مکتب مدیریت علمی همراه است. تیلور هنر مدیریت را به عنوان ابزار شکل دهنده رابطه مدیران و کارگران مورد ملاحظه قرار داد و عامل انگیزش را صرفا” براساس مهارت بیشتر و تولید کارایی بیشتر دانسته و تشویق و تنبیه را مورد تاکید قرار می دهد. تیلور پاداش مادی تنها محرک برای تولید کارایی می دانست. این مکتب معتقد بود یکی از جنبه های مهم کار مدیر این است که اطمینان حاصل کند انجام وظایف تکراری و ملال آور با بیشترین بازدهی همراه است. مدیران تعیین می کردند که چگونه باید کار انجام شود و سیستم دستمزد تشویقی را به کار می بردند تا کارکنان برانگیخته شوند (ایران نژاد پاریزی و ساسان گهر، 1373، ص 380). این مدل مبتنی بر انگیزش مادی بوده و در آن پرداخت حقوق و دستمزد به ازای تولید بیشتر افزایش می یافت. طبق این نظریه مدیران معتقد بودند کارگران دارای سستی و تنبلی ذاتی بوده و تنها به وسیله عوامل اقتصادی می توان آنها را به تولید بیشتر تحریک کرد. از این رو مدل انسانی اقتصادی از این نظریه حاصل می شود (استونر و وانکلز، 1986، ص 419 – 418).
2-7- مدل روابط انسانی
روابط انسانی حاصل مطالعات هاثورن بود. طبق این نظریه انسانها بجز پول با عوامل دیگری نیز برانگیخته می شوند. کارهای تکراری و کسالت آور موجب کاهش انگیزه کارکنان می شود اما رفتار اجتماعی موجب افزایش انگیزه و کارایی کارکنان می شود. افراد به عنوان موجودات اجتماعی در پاسخ به محیط کار برانگیخته می شوند. طبق این نظریه وجود انگیزه لازم مانند رضایت شغلی، موجب بالا رفتن عملکرد کارکنان می شود. مدل انسان اجتماعی از این نظریه حاصل می شود.
2-8- مدل منابع انسانی
از دهه 1960 به بعد مسلم شد که نظریه های کلاسیک و روابط انسانی، تاثیر روابط اجتماعی و ساختار رسمی را نادیده گرفته و مفروضات مدل روابط انسانی تصویر ناقصی از رفتار انسانی را در محل کار ارایه می داد. مدلهای معاصر انگیزشی بر این فرض هستند که عوامل زیادی قادر به تاثیر گذاری در رفتار انسان می باشد. این عوامل شامل اهمیت نظام پاداش، تاثیرات اجتماعی، ماهیت شغل، الگوی رهبری، نیاز و ارزشهای کارکنان و ادراک خود از محیط کار است (محمد زاده و مهر وژان، 1375، ص 126 – 125). پژوهشگران این بخش ضمن استفاده از دو مدل قبلی از نظر ساده تلقی کردن مساله انگیزش و نگاه تک بعدی به آن، به دو مجموعه مفروضات بدبینانه و خوش بینانه از انگیزش پرداختند. در نظرات معروف این مدل مفروضات Y و X و دیدگاه مازلو است.
1-کار برای اکثر انسانها خوشایند نیست.
2- آنچه انجام می دهند از آنچه دریافت می دارند کم اهمیت تر است.
3- تعداد معدودی می خواهند یا می توانند کاری انجام دهند که مستلزم خلاقیت،خود -هدایت یا خود-کنترلی است.
1- انسانها می خواهند مفید و مهم جلوه کنند.
2- انسانها احساس تعلق خاطر می کنند و می خواهند به عنوان فر انسانها شناخته شوند.
3- امتیاز در انگیزش انسانها برای کار از پول مهمتر هستند.
خط مشی ها
1- مدیر باید از نزدیک بر کارکنان نظارت کند.
2- او باید کار را به اجزای ساده و تکراری که به سهولت قابل یادگرفتن باشد تقسیم کند.
3- او باید روش انجام کار را بطور مشخص معین کند و اجرای آن را قاطعانه بخواهد.
انتظارات
1-انسانها اگر دستمزد مناسب دریافت دارند کار را تحمل می کنند.
2-اگر وظایف به حد کافی ساده باشد و افراد دقیقا کنترل شوند آنها در سطح استاندارد تولید می کنند.
2-9- نظریه های معاصر انگیزش
در سال 1970، ج .پ کمپل و همکارانش تئوریهای انگیزش را در دو چارچوب کلی تقسیم کردند:
2-10- نظریه های محتوایی
نظریه های محتوایی از توصیف “هست” و “نیازها” صحبت می کنند و نظریه پردازان محتوایی درصدد شناخت و مشخص کردن عواملی هستند که موجب انگیزش انسان برای کار می شود. به عبارت دیگر تئوریهای محتوایی بیشتر به مسائل درونی انسان و عوامل انگیزش توجه دارند و در جستجوی چیزهایی هستند که رفتارفرد را برای انجام کار فعال می سازد(نایلی، 1373، ص 25).
نظریه سلسه مراتب نیازها: ابراهام مازلو مدل خود را درباره انگیزش انسانی، بر مبنای تجربه کلنیکی خود در سال 1943 ارایه داد. وی احتیاجات بشری را به پنج طبقه تقسیم نموده و آن را سلسله مراتب نیازها می نامد که عبارتند از:
1. نیازهای فیزیولوژیک – ارضای سائقه های تشنگی، گرسنگی و جنسی
2. نیازهای ایمنی – رهایی از ترس آسیب های برونی، تغییرات شدید برونی
3. نیازهای مربوط به تعلق – میل به داشتن روابط عاطفی و مراقبتی یعنی دریافت محبت و حمایت شخصی از ناحیه دیگران
4. نیاز به قدرت و منزلت – احترام و ارج گذاری مثبت از جانب همسالان و وابستگان
5. خودیابی یا شکوفایی – فرصت برای ارضای توان بنیادین فرد تا حد نزدیک تر شدن به خود طبیعی (میچل، ص 234 – 233).
پیروان مکتب کلاسیک معتقدند اگر احتیاجات جسمانی زیر دستان برآورده شود آنان حداکثر تلاش خود را برای کسب هدف های سازمان بکار خواهند برد. اینگونه مدیران معمولا از خود سوال می کنند که چرا کارایی سازمان اضافه نمی شود؟ در حالی که ما پول خوبی می پردازیم و موقعیت کار عالی است. در حقیقت پولی که به کارمندان پرداخت می شود تا احتیاجات جسمانی خود را از قبیل خوراک، پوشاک و مسکن تامین کنند وقتی به مصرف می رسد که آنها در خارج از محیط سازمان خود هستند و معمولا هیچکس پول را در موقع کار خرج نمی کند. بنابراین پول به تنهایی نمی تواند انگیزه ای در کارمندان سازمان ایجاد کند. آنچه باعث انگیزه می شود برآوردن نیازهایی است که در سلسله مراتب نیازها در مرتبه بالاتری قرار دارد یعنی احتیاجاتی از قبیل امنیت، تامین اجتماعی، تعلق، احترام و مانند آن به ندرت کاملا” ارضا می شوند بخصوص برای افرادی که در رده های پایین سازمان قرار دارند و به فوق العاده یا پاداش متکی هستند.
ارضای نیاز قدر و منزلت، احساساتی مانند اتکای به نفس، ارزش داشتن، صلاحیت و قابلیت داشتن و مانند آن در فرد به وجود می آورد حال آنکه عدم ارضای این نیازها باعث می شود که شخص احساس خود کم بینی، ضعف و بی پناهی کند و احتمالا ناراحتی های عصبی در شخص ایجاد شود (سید جوادین، 1386، ص 460 – 459).
نظریه نیازهای بالفعل مورای: یکی دیگر از ساختارهای جالب نیازها، نظریه نیازهای بالفعل مورای است. مفروضات این نظریه توسط مورای شناسایی شد و اتکینسون عقاید مورای را به شکلی محکم و کاربردی تبدیل کرد. همانند سلسله مراتب نیازهای مازلو، نظریه نیازها بر این فرض استوار است که مردم نیازهایی دارند که رفتار آنها را بر می انگیزاند. مکانیزم هایی که نیازها را فعال می سازند تا حدودی در این مدل پیچیده تر هستند. به عقیده مورای چند طبقه نیاز برای اکثر افراد مهم می باشد و تعدادی از این نیازها ممکن است به درجات مختلف و همزمان فعال باشند. به عبارت دیگر نیازهای مضاعف، رفتار همزمان را برانگیخته می سازند و ترتیب از پیش تعیین شده الزامی نیست (محمدزاده و مهروژان، 1375، ص 134). برخی از نیازهایی که مورای مهم تلقی می کند در جدول زیر ذکر شده است:
نیازهاویژگیهاکسب موفقیت
فرد مشتاق انجام کارهای مشکل است. استاندارهای بالایی را انتخاب می کند و خواهان تلاش در جهت اهداف چالشی و کوشش در جهت نیل به برتری و فضیلت است.تعلق
از همنشینی با دیگران لذت می برد. کوشش می کند دوستی دیگران را کسب و معاشرت با مردم را حفظ کند.تهاجم
از دعوا و مشاجره لذت می برد اما بسرعت دل آزرده می شود. گاهی برای پیشرفت کار خودش، دیگران را می آزارد. ممکن است از کسانی که احساس می کند به او لطمه زده اند انتقام بگیرد.استقلال
سعی می کند از هر نوع قید و بند و محدودیت اجتناب کند. از وابسته نبودن، آزادی، تعلق نداشتن به اشخاص، اماکن و الزامات احساس خشنودی می کند.خودنمایی
می خواهد مرکز توجه باشد. از داشتن مستمع لذت می برد. در فعالیتهایی وارد می شود که باعث جلب توجه دیگران شود.هیجان
علاقه دارد بدون مشورت و سنجش عمل کند، با میل و رغبت نسبت به احساسات و آرزوهای خود اجازه بروز می دهد. آزادانه محبت می کند، ممکن است احساساتش دچار هیجان شود.پرستاری
ابراز همدردی می کند، دلداری می دهد و تا جایی که ممکن است به دیگران کمک می کند. به مراقبت از کودکان، ناتوانها، و بیماران علاقه نشان می دهد.نظم
علاقه مند است که وسایل شخصی و محیط اطراف، مرتب و سازمان یافته باشد. از شلوغی، سردرگمی و فقدان سازمانها در کارها بیزار است.قدرت
کوشش می کند محیط اطراف را به حیطه اقتدار خود درآورد و بر دیگران نفوذ گذارد و یا آنها را هدایت کند. نظرات خود را با تاکید و اجبار بیان می کند.از ایفای نقش رهبر لذت برده و ممکن است رهبری را با طیب خاطر بپذیرد.
نظریه انگیزش و بهداشت روانی: این نظریه توسط یک روانشناس بنام فردریک هرتزبرگ ارایه شد. هدف هرتزبرگ شناخت عوامل محیطی و انگیزشی بود. کار او تاثیر شگرف بر مدیریت منابع انسانی داشت. مفاهیمی چون غنی ساختن شغلی، توسعه فردی و رضایت شغلی، از طریق این دیدگاه و مبنی بر اینکه انگیزه از دل افراد بیرون می آید، نه از دل سیاست های اعمال شده توسط سازمان، تکامل یافتند. این امر همچنین بر روش پرداخت حقوق و مشوق های سازمانی نیز تاثیر گذاشته است. هرتز برگ معتقد است که باید آن انگیزه را انتخاب کرد که بیشترین اهمیت را برای افراد دارد. بسیاری از سازمانها بر این باور هستند که پول تنها انگیزه برای کارکنان است اما کار هرتزبرگ، نمایانگر رویکردی جامع تر است (هرتزبرگ، برناردمانس و بارباراسنایدرمن، 1959).
هرتز برگ به دنبال این پرسش که “مردم از کار و شغل خود چه می خواهند؟”
از مردم می خواست که به صورت مفصل درباره اوضاع یا شرایطی صحبت کنند که می توانست در رابطه با شغلشان بسیار خوب یا بسیار بد باشد. او این پاسخها را طبقه بندی کرد. هرتزبرگ این پاسخها را طبقه بندی کرد و چنین نتیجه گرفت که پاسخهایی که متضمن احساس خوب افراد درباره کارشان است با پاسخهایی که احساس بد افراد را نسبت به کارشان نشان می دهد بسیار
متفاوت است. برخی از این ویژگیها رابطه پایدار با رضایت شغلی دارند و بقیه عوامل با نارضایتی شغلی ارتباط دارند. عوامل ذاتی مانند پیشرفت، شناخت یا داشتن شهرت، ماهیت کار، مسئولیت، ترقی و رشد با رضایت شغلی ارتباط دارند.
در نظریه انگیزش و بهداشت روانی، طبیعت انسان از لحاظ کیفیت ارضای نیازهای خود دارای خصوصیتی دوگانه است. یک خصلت آدمی چنان است که در اثر فقدان عوامل و شرایط لازم احساس عدم رضایت می کند و چون شرایط و عوامل فراهم شود، احساس عدم رضایت کاهش یافته به تدریج به بی تفاوتی می انجامد. اکثر عوامل فیزیولوژیک دارای این نوع تاثیر می باشند و این دسته عوامل را می توان عوامل بهداشتی یا حافظ وضع موجود نامید. خصلت دیگر آدمی وجود نیازهایی که در یک سو برای او رضایت و کامیابی فراهم می آورد و سوی دیگر آن، فقدان رضایت یا بی تفاوتی است. به کمک ارضای این نیازها می توان شاغل را راضی کرد. این نیازها که به وسیله عوامل شغلی و درونی – و نه محیطی – ارضا می شوند عبارتند از کسب موفقیت، تحسین به خاطر انجام کار، مسئولیت بیشتر و رشد در کار. این رضایتها اگر با محتویات شغلی به نحو مطلبی ترکیب شوند، پایدار خواهند بود. با توجه به این عوامل دوگانه، مدیر می تواند عوامل ناراضی کننده را محدود و عوامل راضی کننده را توسعه دهد (سید جوادین ،1386، ص 461 – 460).
نظریه دو ساحتی انسان، نظریه X و Y : مک گریگور برداشتها، طرز تلقی و نگرش مدیران را در زمینه ماهیت و انگیزش انسانها به دو گروه تقسیم می کند و به منظور آنکه هیچگونه پیشداوری در مورد آنها صورت نگیرد، آنها را حروف X و Y مشخص کرده است.
مفروضات نظریه Xمفروضات نظریه Y1- بیشتر آدمهانظم ذاتی تنبل و از کار بیزارند
1- در شرایط مطلوب کار می تواند مانند بازی طبیعی باشد2- اکثر آدمها از قبول مسئولیت فراری هستند2- در شرایط خاص آدمی نه تنها مسئولیت را می آموزد، بلکه آن را با اشتیاق جستجو می کند3- آدمها باید از طریق مشوقهای مادی و یا محرومیتهای اقتصادی و فیزیکی به فعالیت وادار شوند

سایت منبع

4- اگر آدمی به هدف فعالیت خود مومن و معتقد باشد، می تواند خودش را بهتراز دیگران کنترل نماید و احساس درونی بهترین پاداش و رضایت است5- علاقه، موهبتی کمیاب است که فقط مدیران و رهبران از آن برخوردارند
6- نارسایی و شکست تلاشهای سازمانی معلول سهل انگاری برای از بین بردن جهل و پرورش استعدادهای نهفته است7- شکست سازمانی، ناشی از تنبلی و محدودیت های افراد است.8- ظرفیت خلاقیت عمومی در حل مسائل سازمانی تابع قانون توزیع نرمال است. و بدین ترتیب مدیران و سبکهای مدیریتی که بر مبنای نظریه دو ساحتی انسان به هدایت افراد سازمان می پردازند اعتقاد به انجام مواردی خاص برای هر یک از مفروضات دارند که در جدول زیر مشاهده می شود (سید جوادین ،1386، ص 171و170).
سبک مدیریتی برمبنای پیش فرض Xسبک مدیریتی برمبنای پیش فرض Yتمرکز خود کفایی و عدم تمرکز در اجرای سازمان کنترل منابع بجای ارزیابی نتایج نتیجه گرایی و ایفای نقش پشتیبان و مکملاستفاده از کنترل ها و مشوق های خارجی استفاده از مکانیزم کنترل درونیانتظار حصول نتایج کوتاه مدت (تاکنیکی) انتظار حصول نتایج بلند مدتقبول امکان وجود وحدت یا حداقل وابستگی متقابلقبول وجود تضاد خطری منابع و کوشش برای توسعه ظرفیت مولد صرفا استفاده از امکانات و قدرت موجود دیگر مداری با توجه به انگیزه های درونی
نظریه نیازهای سه گانه ملک کللند :دیوید ملک کللند در سالهای اولیه دهه 1950 تحقیقاتی پیرامون انگیزه آغاز نمود. وی سه عامل انگیزش را در مورد نیازها پیشنهاد نمود که عبارتند از:
1. نیاز به کسب موفقیت: یعنی تلاش برای کسب هدف با توجه به برنامه ها و استاندارهایی که موفقیت را تضمین می نماید.
2. نیاز به کسب قدرت: یعنی کسب توانایی برای اعمال نفوذ بر دیگران و کنترل آنها.
3. نیاز به کسب روابط: یعنی تمایل به کسب دوستی، حمایت دیگران و ایجاد روابط صمیمی با آنها.
نظریه نیازهای زیستی، تعلق و رشد: در پاسخ به انتقادات وارده به نظریه مازلو، شخصی بنام کلایتون آلدرفر نظریه ای را معرفی کرد که شباهت زیادی با نظریه سلسله مراتب نیازها دارد، با این تفاوت که برای بروز نیازها به سلسله مراتب قائل نبوده و آنها را در یک پیوستار مورد بررسی و کار کرد قرار می دهد. در این نظریه نیازهای زیستی همان نیازهای جسمانی و ایمنی در نظریه سلسله مراتب نیازهاست، نیاز تعلق به نیازهایی مانند محبت، کرامت و احترام توجه دارد و نیاز به رشد در واقع به همان نیاز به کمال و تعالی در آدمی اشاره دارد (سید جوادین، 1386، ص 166).
2-11- نظریه های فرایندی
این نظریه ها بیشتر شناختی هستند و به چرایی ها پاسخ می دهند. عوامل موثر در انگیزش چندان مورد توجه نظریه های فرایندی قرار نمی گیرد. این نظریه ها، فرایندهای رفتاری موجود زنده را مورد نظر قرار می دهند. به عبارت دیگر چگونگی آغاز و تداوم رفتار بررسی شده و دلیل توقف آن تبیین می شود. همه الگوهای فرایندی سعی دارند متغیرهای عمده ای را که در انتخاب سطح فعالیت برای انجام کار موثر هستند، مشخص نمایند. معمولا متغیرهایی مانند نیازها، انتظارها، پاداشها و تقویت کننده ها مورد توجه قرار می گیرند. علاوه بر این، الگوهای فرایندی درصد یافتن کنش متقابل این متغیرها با متغیرهای وابسته ای چون خشنودی شغلی کارکنان می باشند (نایلی ، 1373، ص 25).
2-12- نظریه انتظار:
نظریه انتظار یک مدل انگیزش پیچیده است و به تشخیص چگونگی انتخاب راه انجام کار بوسیله افراد مربوط می شود. این نظریه علت این که چرا مردم یک رفتار را بر رفتار دیگری ترجیح می دهند و انتخاب می کنند، شرح می دهد و انگیزه رفتار را با موارد زیر معین می کند:
1. ادراک فرد یا انتظار وی از نتایج یا پاداشهایی که احتمالا از یک رفتار معین حاصل می شود.
2. جذابیت آن پاداش در ارضای نیازهای او.
و به این ترتیب انگیزش تحت تاثیر دو عامل است: نتایج مورد انتظار x جذابیت نتایج = انگیزش. بنابراین انگیزه انجام کار هم به نتایج مورد انتظار و هم به جذابیت آن وابسته است . (سید جوادین، 1386، ص 175).
تئوری انتظار و عدالت: عملکردتابعی است از انگیزش و توانایی: توانایی (A) × میزان تلاش (E) = عملکرد (P). همچنین رضایت تابعی از نتایج کسب شده بوده و قصور فرد از عدالت و انصاف منظور شده در گرو تحقیق این نتایج است. پاداش ها بر دو نوع است:
1. پاداش های درونی (باطنی) مانند آزمودنی بودن کار، ارضای نیاز شهرت با انجام کار و غیره
2. پاداش های خارجی (عارضی) مانند پول، مقام و موقعیت و نظایر این.
معیار عدالت و پاداش هم چیزی است که شخص با در نظر گرفتن آنچه که دیگران برای انجام همان نوع کار دریافت می دارند، احساس می کند باید دریافت دارد.
این نظریه مدیران اجرایی را بدین معنی هدایت می کند که اهداف زیردستان مشکل عمده ای نیست و به توانایی و مهارت های آنان مربوط می شود و سیستم پاداش باید با نیازهای غالب آنان مرتبط شود (پور ترولاولر، 1968، 16 – 15).
2-13- نظریه برابری:
نظریه برابری یکی از نظریات شناختی است که رفتار را در سازمانهای کاری توضیح می دهد. این نظریه اولین بار توسط آدامز و وایک مطرح شد و مبتنی بر این پیش فرض ساده است که مردم می خواهند منصفانه با آنها رفتار شود. فرض کلی نظریه این است که فرد ارزش نسبی بین ستاده و داده خود را با ارزش نسبی بین ستاده و داده شخص یا اشخاصی
که از نقطه نظر وی قابل مقایسه هستند محاسبه کرده و این نسبت ها را با هم مقایسه می کند. برابری در صورتی وجود خواهد داشت که نسبت ستاده به داده شخص با نسبت ستاره به داده شخص یا اشخاص دیگر برابر باشد (نایلی، 1373، صفحه های 86 – 85).
2-14- نظریه اسناد
طبق این نظریه رفتار انسانها یا برخواسته از ویژگیهای شخصیتی افراد است یا به وضعیتی که در آن قرار داشته اند مربوط می شود.بنابراین، نظریه اسناد مسئولیت و فرایندهای شناختی که انسانها برمبنای آن دلایل رفتار خود و دیگران را تعبیر و تفسیر می کنند، مورد تحلیل قرار می دهد. نظریه اسناد در صدد تبیین این نکته است که چگونه آدمی تلاش می ورزد تا بروز رفتارهای مشهود فردی را براساس عوامل درونی یا بیرونی برای خود و دیگران بازشناساند (بارون و گرین برگ، 1990، 122).
2-15- نظریه هدفگذاری:
طبق نظریه هدفگذاری، اگر برای هر شخصی هدفی تعیین شود، افراد جهت نیل به اهداف تعیین شده برانگیخته می شوند. در واقع افراد هدفمند، بیشتر و دقیق تر از اهداف بی هدف تلاش می کنند. همچنین، افراد با اهداف رقابتی و مبارزه طلبانه، نسبت به افرادی که دارای اهداف ساده و سهل هستند، بیشتر تلاش و فعالیت می کنند. صاحبنظران معتقدندگرچه تعیین هدف،بازدهی افراد را افزایش می دهد اما در رابطه با پدیده هایی مانند غیبت، جابجایی یا رضایت شغلی طرح قابل تحلیلی ارایه نمی دهد (سید جوادین ، 1386، صفحه 178).

2-16- نظریه های تقویت یا شرطی کردن عامل
نظریه های مذکور در دو بخش قبلی بطور عمده شناختی بوده و بر احساسات،حالات، تصورات و انتظارات تمرکز دارند اما نظریه های تقویتی بر روابط بین نیازهای درونی فرد و نتایج و پاسخ مملوس تمرکز دارند مانند تقویت مثبت، منفی، تنبیه و خاموش سازی (سید جوادین ، 1386، ص 458).
تقویت مثبت: پاداشی است که در رابطه با رفتار مطلوب داده می شود. هدف از این روش تایید رفتار مطلوب فرد و افزایش امتیازها برای تکرار آن نوع رفتار می باشد.
تقویت منفی یا پرهیز: تلاش فرد برای کسب نتایج مطلوب با حذف رفتارهای نامطلوب از نظر دیگران است. یعنی برای اینکه فرد از ابتلا به نتیجه نامطلوب پرهیز کند، رفتار مورد نظر دیگران را انجام می دهد، مثل فردی که برای جلوگیری از انتقاد مافوق رفتار مطلوب نظر وی را انجام می دهد، از انتقاد او در امان باشد.
تنبیه: نتایج ناخوشایند برای رفتارهای نامطلوب و غیر دلخواه است،مانند تاخیر کاری که با نتیجه توبیخ، تعلیق و غیره است. در این روش متاسفانه رفتار صحیح به فرد آموزش داده نمی شود.
خاموش سازی یا چشم پوشی: خاموش سازی و چشم پوشی به منظور از بین بردن تمامی تقویتها متعاقب یک رفتار غیر مطلوب و نامناسب می باشد، همانند روش تنبیه. منظوراز این روش جلوگیری از تکرارو تقلیل رفتار نامطلوب است. نادیده گرفتن افراد ضعیف، این مفهوم را به فرد منتقل می کند که باید در اصلاح و تقویت رفتار تلاش کند.
برای اعمال روشهای نظریه تقویت رفتار، باید تحلیل موقعیت براساس قانون اثرگذاری که منتهی به نتایج مطلوب می شود، جستجو کرد که در جدول زیر این مفهوم را نشان می دهد.

Categories: مقاله

منابع و ماخذ پایان‌نامه b (3429)

No Comments

سؤال مسئله
آیا بین پرخاشگری والدین و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان رابطه وجود دارد.
اهمیت و ضرورت تحقیق
بر خلاف آنچه در بادی امر به نظر می رسد ، پرخاشگری همیشه ناپسند و زیان آور نیست بلکه اگر از حد اعتدال خارج نشود و هدف آن تسلط بر مشکلات زندگی و ترقی و تعالی و آسایش آدمی باشد ، نه تنها سودمند است بلکه ضرورت نیز دارد البته اشکال بزرگی در این جا وجود دارد این است که نمی توان میان پرخاشگری ناپسند و زیان آور و آنهایی که برای زندگی ضرورت دارد و سودمند است ، حری معین کرد و خط فاصلی کشید ولی در عین حال نشان می دهد که انگیزه ای او را به سوی استقلال ، که جزء ضروری و با ارزش رشد است رهبری کند بلکه اعمال آدمی را با دو غریزه زندگی و مرگ تحلیل می کند می گوید غریزه مرگ هم باید به شکلی تخلیه شود یا به بیرون به صورت پرخاشگری و دیگر و یا به درون به صورت اعمال خود تخریبی و خودکشی و به همین دلیل امید است با ارائه پژوهشهای انجام شده بتوانیم از میزان پرخاشگری والدین کاسته تا تأثیر منفی بر روی دانش آموزان دارد ننماید.
اهداف تحقیق
هدف از تحقیق حاضر عبارتند از بررسی پرخاشگری والدین و پیشرفت تحصیلی در بین دانش آموزان مقطع ابتدایی به جزء اول دبستان است و اینکه آیا پرخاشگری والدین می تواند در پیشرفت تحصیلی نقشی داشته باشد یا نه و آیا روابط والدین با فرزندان خود باید شده و سنجیده باشد یا نه و از طرف دیگر آیا پرخاشگری در بین دانش آموزان مقاطع مختلف تحصیلی با هم متفاوت است یا نه به این صورت که هر چقدر سن دانش آموزان بالا می رود پرخاشگری هم بیشتر می شود.
فرضیه تحقیق
بین پرخاشگری والدین و پیشرفت تحصیلی فرزندان مقطع ابتدایی رابطه وجود دارد .
پرخاشگری در بین دانش آموزان مقطع دوم ابتدایی بیشتر از مقطع پنجم ابتدایی است.
پرخاشگری در بین دانش آموزان مقطع سوم ابتدایی بیشتر از مقطع چهارم ابتدایی است
پرخاشگری در بین دانش آموزان ضعیف بیشتر از دانش آموزان ممتاز است .

سایت منبع

متغییر مساله تحقیق
پرخاشگری متغییر وابسته
پیشرفت تحصیلی متغیر مستقل
دانش آموزان مقطع دوم و سوم و چهارم و پنجم : متغییر کنترل شده
تعاریف عملیاتی واژه ها و مفاهیم
پرخاشگری عبارتند از صدمه زدن به خود یا گیری باشدو آنچه حائز اهمیت است ، قصد ونیت رفتارکننده یعنی آسیب رسانیدن و رفتاری که به دیگران آسیب می رساند و به معنی در لغت به معنای ستیزه و تندی کردن آمده و معادل انگلیسی آن Aggression است اما در اصطلاح یک واکنش عمومی و پدیده نابهنجار اجتماعی است که به قصد آزار کسی یا آسیب رساندن به چیزی ابراز می شود. و در کل یک رفتار آسیب زا در صورتی پرخاشگری محسوب می شود که از روی قصد و عمد به منظور صدمه زدن به دیگری انجام پذیرد.
و بالاخره عبارتند از نمره آزمودنی که از آزمون پرخاشگری بدست آورده است .
پیشرفت تحصیلی عبارتند از مؤفقیت و عرصه های آموزشی و تحصیلی دانش آموزان که جمع نمرات بدست آمده در یک سال تحصیلی به عنوان معدل یا میانگین به حساب می اید که در صورت مؤفقیت به آن پیشرفت تحصیلی در حد بالا عنوان می شود .

فصل دوم
پیشینه وادبیات تحقیق
مقدمه
” پرخاشگری ” در لغت به معنای ستیزه و تندی کردن آمده 1و معادل آن در زبان انگلیسی واژه Aggression است 2 اما در اصطلاح روان شناسی پرخاشگری یک واکنش عمومی و پدیده نابهنجار اجتماعی است که به قصد آزار کسی یا آسیب رساندن به چیزی ابزار می شود.3 آن چه در این تعریف حائز اهمیت است قصد و نیت رفتار کننده می باشد یعنی یک رفتار آسیب زا در صورتی پرخاشگری محسوب می شود که از روی قصد و عمد ، به منظور صدمه زدن به دیگری انجام پذیرد . 4
بنابراین پرخاشگری به فردی اطلاق می شود که تمایل به حمله کردن و مبارزه طلبی دارد . 5صاحب نظران حوزه علوم اجتماعی در مورد پرخاشگری به دو دسته تقسیم شده اند : فروید ( واضع مکتب روانکاوی ) و لورنز (Lornez – جانور شناس اتریشی ) و گروهی دیگر آن را یک رفتار دفاعی آموخته شده و اکتسابی می دانند همچون بندورا (Bandura ) اما محققان با در نظر گرفتن جنبه های مختلف این قضیه به دو نتیجه گیری دست یافته اند :
1- پرخاشگری نتیجه تعامل پیچیده بین تمایلات و پاسخ های آموخته شده است .
2- پرخاشگری در انسان ، حتی اگر هم ذاتی باشد ، به شدت تحت تاثیر عوامل اجتماعی قرار دارد . 6
این دیده هنگامی بروز می کند که کودک یا نوجوان در رسیدن به هدف خود به مانع برخورد کند و نتواند به آسانی و آرامی آن را از بین برد 7 بنابراین رفتار و عملکرد خود را به صورت : ایجاد مزاحمت برای دیگران ، جنگ و ستیز با همسالان بر هم زدن محیط ، خراب کردن اشیا و وسایل دیگران و .. . بروز می کند .8
تعریف خشم
خشم بنابر تعریف برانگیخته شدن عواطف جریحه دار شده است . اگر چه نقطه آغاز این برانگیختی عواطف و احساسات ماست اما دامنه تاثیر آن به فکر و بدن ما نیز سرایت می کند . به عبارت دیگر خشم همه ابعاد وجود ما را در بر می گیرد.
علل و ریشه های خشم
علل فیزیکی : عدم تعادل هورمونی می توند منجر به خشم شود . پر کاری غده تیروئید و ترشح بیش از حر هورمون تیرکسی از عوامل رایج بروز خشم و عصبیت است . خانم ها در دوران قاعدگی به غلت بر هم خوردن تعادل هورمونی در معرض عصبانیت قرار می گیرند . ازجمله عوامل دیگر رایج می توان به خستگی اشاره کرد . هر چه سطح خستگی شخص بیشتر باشد امکان تجلی خشم فراتر می رود .
شایان ذکر است زیگموند فروید خشم را یکی از گرایشات (Drive ) ذاتی می داند. برای فروید خشم جزیی از تار و پود وجود ماست . ما همانگونه که در حالت طبیعی با دست و پا به دنیا می آییم با خشم نیز زاده می شویم .
تحقیقی که به این بخش از مقاله اختصاص یافته است،تمرکز ویژه ایی بر خشونت در تلویزیون و بازیهای ویدئویی خواهد داشت.تقریباً این تحقیق صرفاً درخصوص بازیهای اینترنتی خشونت آمیز وتأثیر ناشی از آن برکودکان به عمل آمد،اما اگر شخص ماهیت تعاملی(برهم کنشی)این بازیها را در نظر گیرد،صرفاً ممکن است ارتباطی وجود داشته باشد.مطالعه کلیدی نشان دادکه ارتباط میان خشونت در رسانه ها توسط شخصی بنام دکتر ارون (Eron) ارائه گردیده است.وی گروهی از افراد جوان را برای مدت 22سال مورد مطالعه قرار داد و به این نتیجه دست یافت که افرادی که بیشتر به تلویزیون تماشا می کنند در سن هشت سالگی قریب به یقین خشن بوده،در سن30 سالگی،مرتکب جنایات هولناک بیشتری شده و درهنگام مشروب خواری پرخاشگرتر و تهاجمی تر بوده و کودکان خود را بطور بیرحمانه تری نسبت به دیگران تنبیه می نمایند.با انجام تحقیقات دیگر،مطالعات دکتر ارون(Eron)تکرار گردیده و نتایج مشابه به دست آمد.طی تحقیقات بعدی،برندن سنتروال(Brandon Centerwall)،جنایتکاران جوان محکوم به زندان را که مرتکب جرائم خشونت آمیز شده بودند را مورد مطالعه اجمالی قرار داد.
تحقیقی که به این بخش از مقاله اختصاص یافته است،تمرکز ویژه ایی بر خشونت در تلویزیون و بازیهای ویدئویی خواهد داشت.تقریباً این تحقیق صرفاً درخصوص بازیهای اینترنتی خشونت آمیز وتأثیر ناشی از آن برکودکان به عمل آمد،اما اگر شخص ماهیت تعاملی(برهم کنشی)این بازیها را در نظر گیرد،صرفاً ممکن است ارتباطی وجود داشته باشد.مطالعه کلیدی نشان دادکه ارتباط میان خشونت در رسانه ها توسط شخصی بنام دکتر ارون (Eron) ارائه گردیده است.وی گروهی از افراد جوان را برای مدت 22سال مورد مطالعه قرار داد و به این نتیجه دست یافت که افرادی که بیشتر به تلویزیون تماشا می کنند در سن هشت سالگی قریب به یقین خشن بوده،در سن30 سالگی،مرتکب جنایات هولناک بیشتری شده و درهنگام مشروب خواری پرخاشگرتر و تهاجمی تر بوده و کودکان خود را بطور بیرحمانه تری نسبت به دیگران تنبیه می نمایند.با انجام تحقیقات دیگر،مطالعات دکتر ارون(Eron)تکرار گردیده و نتایج مشابه به دست آمد.طی تحقیقات بعدی،برندن سنتروال(Brandon Centerwall)،جنایتکاران جوان محکوم به زندان را که مرتکب جرائم خشونت آمیز شده بودند را مورد مطالعه اجمالی قرار داد.
علل شخصیتی
برخی اشخاص بیشتر از افراد دیگر واکنش خشم را بروز می دهند . از این رو روانشناسان معتقدند که خشم می تواند ریشه در شکل گیری خاص شخصیت افراد داشته باشد . اشخاصی که از حساسیت های بالاتری برخوردارند و به اصطلاح زود رنج اند ، طبیعتاً بیشتر خشمگین می شوند. بنابراین در این حالت باید به درمان حساسیت شخص پرداخت . همچنین افرادی که در درجه اضطراب بالایی دارند بیشتر عصبانی می شوند .
عجز ( Frustration ) : عجز یکی دیگر از عوامل رایج شکل گیری خشم است . هنگامی که به صورت مرتب موانعی غیر قابل عبور در مسیر حرکت مان ایجاد می شود به گونه ای که دیگر قادر به برطرف کردن آنها نیستیم خشمگین می شویم . بنابراین در این حالت باید به چاره جویی چگونگی برخورد خود با این عوامل بپردازیم زیرا که خشم ما در واقع نه علت بلکه معلوم این عوامل است .
بی عدالتی : پر واضح است که نمایش ظلم ، استثمار و پایمال کردن حقوق انسان ها ، خشم ما را بر می انگیزد .
روابط جریحه دار شده : بخش عمده ای از خشم ، ریشه در روابط آسیب دیده ما با دیگران دارد . برای درمان خشم باید آن روابط اصلاح گردند.
تظاهرات خشم
به هنگام عصبانی شدن ، چهره بر افروخته می شود و فرکانس گفتار تغییر می کند . گاه نفس های شخص تندتر می شود . کلام فرد عصبانی به وضوح قابل تشخیص است . اگر این تجلیات جزء مظاهر طبیعی خشم باشند ، می توان به تجلیاتی اشاره کرد که در ظاهر قابل تشخیص نیستند اما در واقع موید خشم شخص اند . از جمله این عوامل می توان به غیبت کردن اشاره کرد . غیبت را می توان انتقامی ظریف و زیرکانه دانست که ریشه در خشم فرو خورده فرد دارد . زمانی که نمی توانیم آشکارا ناراحتی خود را به دلایل گوناگون ابراز کنیم ، به غیبت متوسل شویم . در واقع غیبت می تواند ابزار ابراز خشم ما باشد . گاه نیز خشم خود را با بیان شوخی ها و جوک هایی ابراز می کنیم که در آنها فرد مورد خشم ما به باد تمسخر گرفته می شود. همانگونه که گفته شد این نوع تظاهرات در وهله اول از دید دیگران معرف خشم نیستند اما به واقع طرق متفاوت ابراز عصبانیت ما هستند.
عملکردهای رایج پیرامون خشم
انکار : بسیار دیده شده است که اشخاص عصبانی خود هستند . این واکنش گرچه ظاهراً گاه خبر از تعادل عاطفی ما در مقابل دیگران می دهد اما معرف حقیقیت نیست و توسل دائم به آن می تواند صدمات بسیاری به ما وارد کند. خشم فرو خورده می تواند به زخم معده ، فشار خون بالا ، ترس و اضطراب شدید و گاه حملات قلبی منجر شود.
سرکوب : در این واکنش خشم خود را به لایه های تحتانی روح و روان خود منتقل می کند زیرا که نمی تواند با آن روبرو شود . علاوه بر تاثیرات جانبی بسیار مخرب بالا ، خشم سرکوب شده می تواند در درازمدت به کینه و تلخی منجر شود که نگرش فرد را نسبت به خود و محیطش به طرز منفی تحت تاثیر قرار دهد.
انفجار مستقیم ( خشم فعال ) : مهمترین قربانی این واکنش است که مورد خشم ما واقع می شود . گاه آسیب های فیزیکی و روحی روانی آن هرگز از خاطره پاک نمی شود . انفجار خشم همانند آتشفشانی است که مواد مذاب آن جز ویرانی اطراف خود ثمره دیگری به بار نمی آورد.
علل بروز پرخاشگری
پرخاشگری کودکان و نوجوانان در نهاد خانواده ، علل و انگیزه هایی دارد که به طور اجمال می توان به موارد زیر اشاره کرد :
1- خشونت خانوادگی : امروز تجربیات و مشاهدات عینی از ظهور و شیوع پدیده به تبع شدت گستره و مداومت آن از آشفتگی های عاطفی و روانی اعضای خانواده حکایت دارد . کودکانی که در خانواده شاهد خشونت اند استفاده از این پدیده را برای رفع اختلاف ها مقبول تلقی می کنند . در جریان یک رشته بررسی کودکان الگوی زنده ای را دیدند که نسبت به یک خرس عروسکی پرخاشگری می کرد . سپس شرایط مهیا شد تا با خرس بازی کنند . کودکان هر چیزی را که مشاهده می کردند با آن خرس انجام می دادند اگر رفتار پرخاشگرانه را شاهد بودند پرخاشگری می کردند و اعمال مثبت و سازنده ای می دیدند همان اعمال را تقلید می کردند بنابراین در خانواده هایی که یکی از والدین یا هر دو خشونت طلب و پرخاشگر باشند کودکان مخصوصاً ضسرها ، پرخاشگر بار می آیند9
2- گسستگی کانون خانواده
از دیگر مولفه های مهم در ایجاد پرخاشگری فرزندان ، گسسته شدن پیوندهای عاطفی میان اعضای خانواده است . وجود درگیری و نزاع در محیط خانواده سبب می شود که کودک امنیت خود را از دست رفته ببیند.10هم چنین در بسیاری از خانواده ها پدر و مادر حضور فیزیکی دارند ، اما متاسفانه حضور واقعی آنان برای فرزندان به دلایلی محسوس نیست . در برخی خانواده ها نیز پدر و مادر یا هر دو به عللی همچون : طلاق ، مرگ و میر و … نه حضور ظاهری دارند و نه حضور واقعی . تحقیقات نشان داده است که در صورت مرگ پدر در سنین کودکی فرزند و نبودن الگوی همانند سازی برای پسران میزان پرخاشگری آنان در حد بالایی افزایش می یابد . 75 درصد از پسران پرخشگر از وجود پدر محروم بوده یا الگوی فردی برای یادگیری نداشته اند .11
3- وجود تضاد در دستورهای والدین
عامل دیگری که باعث بروز پرخاشگری در کودک می شود ، وجود تضاد در اوامر و دستورهای والدین است ، بدین معنا که پدر یا مادر فرزند را به انجام کاری فرمان می دهد ولی بلافاصله او را از انجام دادن آن باز دارد یا بر عکس کاری را که قبلاً برای او تحریم کرده است تجویز کند و دوباره تحریمش نماید . این بی دقتی در ارجاع وظیفه کودک را مردد و نگران می سازد و سبب می شود که رفتار ضد اجتماعی پرخاشگری در او بروز کند.12
4- ناهماهنگی در پی گیری یک روش تربیتی
بعضی از والدین دائماً در حال تغییر برنامه های تربیتی کودک خودند. این ناهماهنگی در برنامه ها به مرور باعث و خیم شدن مشکلات رفتاری فرزند می گردد . اگر قوانین خانه هماهنگ و ثابت نباشد کودک متوجه می شود که گاهی اوقات می تواند قوانین را زیر پا بگذارد و نافرمانی خود را تقویت کند و سرانجام در برابر تغییرات مقاومت نماید . لذا هر زمانی که تصمیم گیرد می توان تشویق ها و جریمه هایی را که در خانواده مشخص گردیده است نادیده بگیرد و پرخاشگری خود را تقویت کند .13
5- فشار روانی (استرس )
هرتغییری که روال زندگی روزمره را متشنج کند عامل ایجاد استرس خواهد بود .کودکان نسبت به فشارهای روانی به شدت آسیب پذیرند . بسیاری از کودکان پرخاشگر زمینه های فشار روانی خانواده ، سها انگاری و زور گویی آنها را دارند . پدرانی که فرزندانشان و سرکش بار بیاورند .14
متغیرهای استرس آور مهم برای کودکان عبارتند از : وجود داد و فریاد در خانه ، مشاجره دائمی با خواهر یا برادر ، نداشتن اوقات خوش و سرگرم کننده در کنار والدین ، تکالیف آموزشی فراوان و …لذا کودکان تحت تاثیر چنین شرایطی تحریک پذیر و ناسازگار می شوند و رفتار مقابله جویانه از خود بروز می دهند .
6- عدم تشویق رفتارهای مناسب
در خانواده هایی که فرزندان نا فرمانی ، پرخاشگری و رفتار مقابله جویانه از خود بروز می دهند مشخص گردیده است که توسط والدین هیچ گونه توجه و تشویقی برای رفتار خوب فرزند صورت نمی گیرد بنابراین کودک هم دلیلی برای ارائه رفتار خوب ندارد ، زیرا می داند که پدر و مادر پاسخی به این رفتار وی نمی دهند و در عوض همیشه به رفتار نادرست و نا مناسب او با عصبانیت و خشنونت پاسخ می دهند ، بنابراین کودک هم برای جلب توجه آنها حتی توجه منفی ، شروع به نافرمانی و پرخاشگری می کند.15
7- تشویق رفتارهای نامناسب
بسیاری از والدین نا آگاهانه کاری می کنند یا حرفی می زنند که باعث تشویق رفتار نا مناسب فرزند خود می گردند . به عنوان مثال گاهی اوقات والدین به نافرمانی کودک می خندند یا هنگام صحبت با دیگران ناگهان حرف خود را قطع می کنند تا به سخنان فرزند خود توجه نمایند. در موارد دیگر والدین به قشقرهای کودک با یک بوسه یا بغل کردن پاسخ می دهند یا هنگامی که کودک در یک فروشگاه شروع به گریه و زاری می کند برای او شکلات یا خوراکی می خرند . در همه ی این موارد خنده والدین و توجه و پاداش آنها باعث تقویت رفتارهای نا مناسب کودک می شود در این صورت کودک یاد می گیرد که اگر مقاومت یا اعتراض نماید می تواند به خواست خود برسد . 16
8- اختلاف والدین
هنگامی که در والدین بین زن و شوهر اختلاف وجود دارد فرزندان دچار مشکلات عاطفی – هیجانی شده در انتخاب فرد مقصر و بی گناه دچار نوعی سر در گمی می گردند . در این میان والدین فرزندان خود را به قضاوت می خوانند یا هر یک سعی می کنند دیگری را متهم کند که او عوامل اختلاف است . کودک یا نوجوان که به هر دو علاقمند است و در عین حال آمادگی کافی ذهنی برای پذیرش بعضی از مسایل را ندارد ، در بین کشمکش والدین به دو جهت مختلف سوق داده می شود تا این که به پشتیبانی یکی برخاسته دیگری را نفی می کند و در این صورت مورد غضب طرف مقابل قرار می گیرد یا هر دو را مقصر می داند که در این صورت به طور کامل طرد می شود . بدین ترتیب در انتخاب سرگردان است و در واقع مایل به انتخاب گناهکار یا بی گناه نیست . او هر دوی آنها را دوست می دارد و می خواهد در محیط آرام و بی جنجالی زندگی کند و چون از چنین محیطی محروم می گردد برای فرار از نزاع های دائمی منزل برای خود راهی نظیر : فرار از منزل ، لجبازی و پرخشگری انتخاب می کند به طوری که با قوانین و جامعه هر دو ستیز می کند . 17
9- کمبود محبت
مهر و محبت در تکوین شخصیت هر فرد تاثیر بسزایی دارد و محرومیت عاطفی موجب بروز اختلال در رفتار می گردد. تحقیقی که در غرب درباره بزهکاران انجام شده است نشان می دهد که 91 درصد مجرمان در ارتباط با ارتکاب جرم به نحوی دچار مشکل عاطفی – هیجانی بوده اند.18 رشد عاطفی با ارضای متعادل نیازهای عاطفی به وجود می آید . اهمیت رشد عاطفی در این است که می تواند زیر بنای رشد اجتماعی باشد کودک با هر سطحی از رشد عاطفی در خانواده در خانواده وارد جامعه شود به همان اندازه می تواند در محیط اجتماعی سازگاری خود را حفظ کند . عدم رشد عاطفی کودک را در محیط و در مناسبات اجتماعی دچار مشکل می سازد . کودکی که از لحاظ عاطفی در محیط خانواده مشکل دارد با هر محرک کوچکی برانگیخته می شود و پرخاشگری می کند لذا وقتی وارد اجتماعی می شود نمی تواند با هر موقعیتی خود را سازگار سازد . چنین فردی به راحتی مناسبات اجتماعی خود را بر هم می زند و رفتاری از خود نشان می دهد که علامت عدم رشد وی در بعد اجتماعی است و ارضای متعادل نیاز به محبت رد عاطفی را در کودک هموار و تسهیل می کند .
کودکی که از لحاظ عاطفی در خانه رشد یافته است محبت را بیرون از خانه جست و جو نمی کند زیرا خانواده را کانون محبت و محل کسب امنیت روانی می بیند . در مقابل کودک یا نوجوانی که نیاز محبت او در خانواده ارضا نمی شود کمبود محبت را دربیرون از خانه جست و جو می کند و ممکن است به انواع رفتارهای نابهنجار یا مکانیزم های دفاعی متوسل شو که یکی از آن ها پرخاشگری است .
10 _ تنبیه و سهل گیری
بعضی از روش های فرزند پروری با پرخاشگری کودکان رابطه دارد که مهم ترین آن ها عبار ت است از : سهل گیری و تنبیه کردن . فرزندان پدر و مادرهای سهل گیر معمولاً پرخاشگر می شوند . علاوه بر این پدر و مادرهایی که فرزندشان را تنبیه می کنند نیز پرخاشگرتری دارند. بیشترین پرخاشگری به کودکانی تعلق دارد که والدینشان به طور هم زمان آنان را تنبیه می کنند و سهل می گیرند . اگر والدین اجازه دهند که فرزندشان تکانه های پرخاشگرانه اش را تخلیه کند فرزند تصور خواهد کرد که این کار مقبولی است و اگر هم پرخاشگری او را به شدت تنبیه کند ناکامی و عصبانیت را در او ایجاد می کنند که خودش زمینه ساز پرخاشگری بیشتر می شود.
پدر و مادرها غالباً رفتار فرزند پرخاشگر خود را به خوبی زیر نظر نمی گیرند و نظارت تربیتی یکنواختی بر وی ندارند . این والدین برای هر تخلفی فرزندشان را تنبیه بدنی می کنند و دردسرهای بیشتر از سوی فرزندشان راپیش بینی می کنند .19
والدین و کودکان پرخاشگر
کودکان با پیدا کردن نقاط ضعف دیگران برای رسیدن به مقصود خود متوسل به اذیت و آزار می شوند یکی از دلایل افزایش پرخاشگری کودکان در سن 2 سالگی ، فهمیدن آنها در مورد زندگی خود است . هر چه سن کودک بالاتر می رود ، عوامل بروز پرخاشگری نیز متوقف می شود . هر کس در طول زندگی خود دچار اشتباهات زیادی می شود که برخی از آنها می تواند باعث بروز ناراحتی روحی و یا حداقل تاثیر بر روح و روان آدمی شود . کودکان نیز از این قاعده مستثنی نیستند و در بروز این حالات و نحوه برخورد با آنها پدر و مادر نقش اساسی بازی می کنند بعضی از دانشمندان علم تعلیم و تربیت بیان می کنند : کودکان ، آینه تمام نمای والدین هستند و هر آنچه والدین در خود می بینند مایلند که در کودکانش نیز باشند . به همین دلیل از پدر و مادری پرخاشگر فرزندی عصبانی و روح آزار به وجود می آید و از والدین با احساس مسئولیت و مثبت کودکی با رفتار مطلوب و مثبت تربیت می شود . البته نباید نقش جامعه را نیز از نظر دور داشت متاسفانه در جامعه کنونی و در خانواده ها حالت لجبازی و پرخاشگری فراوان دیده می شود.
چرا کودک پرخاشگر می شود
بعضی از دانشمندان پرخاشگر ی را به عوامل وراثت نسبت می دهند غزالی می گوید : اگر خشم از حد فراتر رود به تهور تبدیل می شود و اگر ناقص شود فرد ترسو بزدل می شود که این افراد به عنوان کسانی که اعتماد به نفس ندارند تملق گرا هستند و مذلت را ترجیح می دهند شناخته می شوند . اما اگر این قوه تربیت شود فرد به صفت شجاعت موصوف می شود .
کودکان با پیدا کردن نقاط ضعف دیگران ، برای رسیدن به مقصود خود متوسل به اذیت و آزار می شود یکی از دلایل افزایش پرخاشگری کودکان در سن 2 سالگی فهمیدن آنها در مورد زندگی خود است هر چه سن کودک بالاتر می رود بروز پرخاشگری نیز متغیر می شود . به عنوان مثال در بین سنین 3 تا 6 سالگی جدال جسمانی برای اثبات مالکیت کاهش می یابد و در عوض پرخاشگری کلامی مانند تهدید ، آزار ، توهین ، جیغ زدن و … افزایش می یابد . بروز حالت پرخاشگری و میزان آن در بین دختران و پسران متفاوت است .
تفاوت پرخاشگری در دوران پیش دبستانی در هر جنس ، چندان مشهود نیست اما در دوران مدرسه و ابتدایی کاملاً واضح است و با افزایش سن ، تفاوت پرخاشگری در هر جنس کاهش می یابد . در دوران ابتدایی و بالاتر پسران و دختران تفاوت فاحشی از نظر بروز پرخاشگری نسبت به دوران دانشگاه دارند.
طبق بررسی های انجام شده عوامل موثر در پرخاشگری کودکان به موارد زیر بستگی دارد :
1- نقش والدین و روش تربیتی آنها
2- ماندگار شدن پرخاشگری به عنوان یک رفتار در سنین مختلف
3- شکل گیری تصور از خود به عنوان فردی پرخاشگر
4- محیط مدرسه و دبیرستان
5- نقش کلیدی تلویزیون ، ماهواره ، ویدئو ، کامپیوتر
لازم به ذکر است کودکانی که در سنین پیش از دبستان به سایر کودکان آزار می رسانند همان نوجوانان پرخاشگر بزهکار هستند و نوجوانان پرخاشگر و زور گو همان مردانی هستند که فرزندان خود را آزار می دهد و همسران خود را کتک می کنند.
تربیت منفی والدین
گاهی رفتار خودخواهانه و پرخاشگرانه یک طفل 2 ساله برای بزرگسالان و والدین جالب و نشاط آور است . تشویق ناخواسته چنین رفتارهایی به تدریج رفتار با دیگران فراهم می کند بنابراین نقش والدین در تربیت و تحول پرخاشگری نقش کلیدی است و والدین با رفتار خود معمولاً به کودکان به طور ناخواسته همان رفتارهای خود را می آموزند. وقتی کودکی اشتباه می کند معمولاً شما به عنوان والدین چه می کنید تنبیه داد می زنید ، نصیحت می کنید و یا مرتب از افعال منفی مانند دست نزن ، این طور نباش /ف نشین و نکن استفاده می کنید . آیا ناسزا می گویید یا او را از خیلی کارها محروم می کنید و یا شاید بسیاری از رفتارهای دیگر که در فرهنگ ما متاسفانه شایع است استفاده می کنید . تمامی این رفتارهای بد و ناپسند تنها بذرهای منفی به ویژه پرخاشگری را در ذهن کودکان می کارد. متاسفانه یکی از شیوه های شایع والدین برای تربیت کودکان ابراز قدرت است . این روش به این دلیل شایع است که خیلی سریع جواب می دهد ولی نه جواب مثبت بلکه جواب منفی این روش که مبتنی برترس کودک از تنبیه است نشان می دهد که باعث تضعیف عواطف و رفتار اخلاقی در کودکان می شود . این والدین معمولاً داد می زنند سرزنش می کنند و رابطه بین تنبیه و رفتار کودکان را نمی دانند.
این والدین قواعد و آداب را به روشنی بیان نمی کنند لزوم اجابت خواسته ای خود را به کودکان نمی گویند و همواره سعی می کنند با عصبانیت کودکان را تنبیه کنند . رفتار مثبت را نمی بینند و آن را تحسین نمی کنند کودکان این گونه والدین اغلب بی توجه گاهی مزاحم دیگرا و معمولاً غیر قابل کنترل هستند و والدین مجبورند همواره قاطعانه تر برخورد کنند آنها توجه نمی کنند که به تدریج بچه خشمگین تر می شود و این روش معیوب ادامه می یابد .
تربیت مثبت والدین
یک روش موفقیت آمیز برای آموزش رفتارهای اخلاقی استفاده از روش های مثبت به منظور تحریک قوه تفکر ، دگر دوستی ، هم احساس بودن و مراعات اصول اخلاقی از جانب کودکان است . در این روش والدین از همیاری و رفتارهای کودکان برای تربیت آنها استفاده می کنند.
این گونه والدین رفتارهای اشتباه کودکان را که سبب آسیب رساندن به دیگران می شوند توضیح می دهند و زمینه را فراهم می کنند تا کودکان اشتباه خود را جبران کنند. به عنوان مثال نمی گویند چرا آن چیزی که دست تو بود به طرف دیگری پرت کردی فکر نکردی چشم او را کور می کنی ؟ بلکه این چنین بیان می کنند پرتاب اشیاء ممکن است باعث صدمه زدن به فرد مانند کوری شود که دیگر قابل جبران نیست .
همچنین در الگوی تربیتی مثبت والدین رفتارها را سرزنش می کنند نه کودکان را یعنی به جای اینکه بگویند تو بچه بدی هستی می گویند این کار و یا این عمل رفتار تو عمل بدی بود و بدین ترتیب بدون اینکه خوب بودن و قابل پذیرش بودن شخصیت کودکان را زیر سوال ببرند بین او و رفتار بدش فاصله ایجاد می کنند.
جهت از بین بردن رفتار و ایجاد تربیت و ایجاد تربیت مثبت باید :
1- هم احساسی را در کودکان پرورش دهیم
2- دگر دوستی را تقویت نماییم
3- از همان ابتدای کودکی به فکر تقویت رفتار اجتماعی کودکان باشیم .
4- هیچ رفتار پرخاشگرانه و خشونت آمیزی را به دیده انگاه نکنیم بلکه به موقع از فرصت برای نشان دادن تصویر مثبت از خودشان استفاده کنیم.
5- با سرزنش رفتارها به جای سرزنش شخصیت کودک بین رفتار بد و مثبت و شخصیت خوب فاصله ایجاد کنیم .
6- احساس احترام به دیگران را در وی تقویت کنیم .
7- به حرفهای وی توجه کنیم هر چند خارج از حوصله و میل و حرف های سطحی و معمولی باشد .

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

8- کودکان را در هیچ مقطع سنی با هم مقایسه نکنیم .
چگونه خشم را در کودکان مهار کنیم
خشم واکنشی غیر موثر در برابر مشکلات است و موجب اتلاف نیروی فراوان می شود بنابراین لازم است که از طولانی شدن خشم جلوگیری کرد.
کانن استاد هاروارد می گوید : خشم اصولاً زمانی ایجاد می شود که فرد خود را برای یک مبارزه آماده می کند و هر گاه فردی وجودش پر از خشم باشد آن گاه آماده مبارزه با خطرات است .
کودکان نیز خشمگین می شوند و خشم در کودکان به شیوه های گوناگون خود را نشان می دهد مثلاً با فریاد زدن چنگ زدن به بالشت و اسباب بازی ، پرتاب کردن اجسام ، مشت زدن و در سنین بالاتر از طریق کلامی که این عصبانیت ممکن است علل مختلفی داشته باشد . در واقع عصبانیت ناشی از یک هیجان اولیه است و مواجهه شدن با یک کودک خشمگین که کنترل خود را از دست داده است با یک احساس ترس یا پریشانی توام است . دانستن علل عصبانیت ما در راهنمایی کودک یاری می کند . اگر استعدادهای کودکتان را کشف و علت عصبانیت او را در یابید در او یک حس امیدواری ایجاد می شود اگر چه شیوه کاملی برای پیشگیری از خشم در زندگی خانوادگی شما وجود ندارد ولی کارهایی وجود دارد که شما با انجام آنها می توانید شدت آن را در منزل کاهش دهید.
راه کارهای مناسب کاهش خشم
1- محیط خانوادگی را حمایت کنید .

Categories: مقاله

یه ایده جالب و کار آمد برای کسب و کارها

یه ایده جالب و کار آمد برای کسب و کارهایی که هم مشتری زیادی دارن و هم به مشتری نیاز دارن .
فقط با کمی همت و تلاش می تونی امسالت رو به سالی متفاوت تبدیل کنی .
چطور ؟
تنها کافیه از خدمات هوشمند آی نوتی استفاده کنی و در قبال فروش اونها به صورت تک سطحی پورسانت دریافت کنی .( این مبلغ به صورت آنی به حسابت واریز می شه و امکان برداشتش در همون لحظه وجود داره )
مهم نیست که در چه صنفی مشغول فعالیت هستین
بوتیک دارین ؟
سوپر مارکت دارین ؟
طلا فروشی یا اصلا دکترین یا مهندس …. واقعا فرقی نمی کنه .
فقط کافیه با طبیعت هم دست شی و بیخیال چاپ کردن کارت ویزیت و بروشور و کاتالوگ شی .
بله ، شما می تونید تو این زمینه از خدمات کارت ویزیت الکترونیک هوشمند استفاده کنید که در این صورت هم شما میتونید شماره مشتریتون رو داشته باشید
هم مشتریاتون خدمات شمارو همیشه تو موبایلشون داشته باشن .
تازه کلی خدمات هوشمند دیگه هم داره
مثل USSD اختصاصی
ثبت موقعیت مکانی در نقشه Imap
و طرح همراه کارت آی نوتی که با اون می تونید همه ی مکالمات تلفنی تون رو با خانواده آی نوتی رایگان کنید و هر چقدر که دلتون می خواد پیامک بفرستین .
تازه اگه با تلفن های ثابت تماس بگیرین، آی نوتی بهتون 30% تخفیف می ده و در آخر…
جدید ترین و هیجان انگیز ترین خدمت آی نوتی که تو ایام تعطیلات عید می تونه حسابی سرگرمتون کنه و جیبتون رو پر پول …
بازی مخصوص آی نوتیه.
دیگه از این بهتر دنبال چی هستی ؟
همین حالا عضو خانواده بزرگ آی نوتی شو و تحولی بزرگ تو زندگیت ایجاد کن .
برای کسب اطلاعات بیشتر به سایت و شبکه های اجتماعی آی نوتی مراجعه کنید:
🌎 https://iNoti.ir
🆔 http://Mag.iNoti.ir
🆔 https://t.me/iNotiOfficial
🆔 https://instagram.com/inotiofficial

Categories: مقالات و پایان نامه ها